
Czy nauczyciel może przeszukać plecak ucznia, jego kieszenie albo szafkę? To pytanie wraca przy każdym wyjeździe i wycieczce szkolnej, ale także przy podejrzeniu kradzieży lub posiadania niedozwolonych substancji. Dla uczniów wycieczka to zasłużony odpoczynek, dla nauczycieli – stres związany z odpowiedzialnością za zdrowie i bezpieczeństwo. Chcąc minimalizować ryzyko związane z szalonymi pomysłami młodych ludzi, wychowawcy wprowadzają zakazy posiadania określonych rzeczy, zapowiadają przeszukania i rewizje i proszą rodziców o pisemne zgody na takie działania. Czy słusznie? Żadne przepisy nie dają nauczycielom prawa do samodzielnego przeszukiwania ucznia lub należących do niego rzeczy. Sprawdź, jak postąpić w sytuacji podejrzenia, że uczeń posiada niedozwolone przedmioty lub substancje.

Zakaz korzystania z telefonów w szkole to nie tylko kwestia odpowiednich zapisów w ustawie i statucie. Kluczowe znaczenie ma jego skuteczne egzekwowanie w codziennych sytuacjach. Jak powinien zareagować nauczyciel, gdy uczeń mimo zakazu korzysta z telefonu? Czy może mu go odebrać? Jakie działania wychowawcze i kary można zastosować? Sprawdzamy także, w jakich przypadkach nauczyciel może zezwolić uczniowi na skorzystanie z telefonu mimo obowiązującego zakazu.

Zakaz korzystania z telefonu komórkowego w szkole nie ma charakteru bezwzględnego. Jednym z wyjątków jest sytuacja, w której uczeń ze względu na chorobę, niepełnosprawność lub inne szczególne potrzeby wymaga korzystania z odpowiedniego sprzętu specjalistycznego albo aplikacji mobilnej służącej do monitorowania stanu zdrowia. W takim przypadku możliwe jest uzyskanie zgody dyrektora szkoły na korzystanie z telefonu lub innego urządzenia elektronicznego.

Zakaz korzystania z urządzeń elektronicznych w szkole podstawowej nie dotyczy wyłącznie telefonów komórkowych. Ustawodawca objął nim także inne urządzenia, jeżeli umożliwiają porozumiewanie się na odległość albo rejestrowanie obrazu lub dźwięku. O tym, czy dane urządzenie podlega zakazowi, decydują jego funkcje.

Realizacja kierunku polityki oświatowej dotyczącego zdrowia psychicznego nie powinna ograniczać się do pojedynczych zajęć profilaktycznych ani działań podejmowanych dopiero w odpowiedzi na kryzys ucznia. Potrzebne jest systematyczne budowanie odporności psychicznej dzieci i młodzieży, rozwijanie ich sprawczości oraz tworzenie środowiska, w którym mogą mówić o emocjach, trudnościach i potrzebach. Szczególne znaczenie ma obecność wspierającego dorosłego, który potrafi zauważyć niepokojące sygnały i odpowiednio zareagować.

Lipiec, w którym obchodzony jest Światowy Dzień Mózgu, może być dobrą okazją do zatrzymania się i przyjrzenia kondycji własnego umysłu. Nie tylko pamięci, koncentracji czy zdolności uczenia się, ale również psychicznemu zmęczeniu, napięciu i przeciążeniu, które często towarzyszą pracy nauczyciela. Przez większą część roku szkolnego nauczyciel pracuje w warunkach wymagających stałej uwagi, szybkiego reagowania i wielu decyzji. Prowadzenie zajęć, ocenianie, dokumentacja, rozmowy z rodzicami, konflikty, wspieranie uczniów, współpraca z zespołem czy szkolenia sprawiają, że umysł przez wiele godzin pozostaje w gotowości. Wakacje są więc nie tylko przerwą od obowiązków zawodowych. Mogą stać się czasem świadomej regeneracji, odzyskiwania równowagi i odbudowywania własnych zasobów.

Zadania wychowawcze szkoły nie ograniczają się do godzin wychowawczych, interwencji podejmowanych w razie problemów ani działań prowadzonych w gabinecie pedagoga lub psychologa. Nowa podstawa programowa wyraźnie wskazuje, że wychowanie jest – obok kształcenia – równoprawnym elementem funkcjonowania szkoły i zadaniem wszystkich nauczycieli. Powinno odbywać się podczas codziennych szkolnych doświadczeń: na lekcjach, przerwach, zajęciach pozalekcyjnych, wycieczkach, uroczystościach oraz w relacjach między uczniami i dorosłymi. Szczególne znaczenie zyskują wychowanie do wartości, rozwijanie kompetencji przekrojowych, budowanie sprawczości uczniów, troska o ich dobrostan oraz dostosowanie wsparcia do indywidualnych potrzeb. Pedagog i psycholog szkolny nie są jedynymi realizatorami tych zadań, ale ze względu na zakres swoich obowiązków mogą odgrywać ważną rolę w ich planowaniu, koordynowaniu i wdrażaniu.

Telefon zaufania dla dzieci nie jest wyłącznie numerem dla osób „na granicy”. To ważny element systemu ochrony zdrowia psychicznego, profilaktyki przemocy i reagowania na kryzys. Dzieci i młodzież mogą skorzystać z takiej pomocy, gdy nie wiedzą, komu powiedzieć o problemie, boją się reakcji dorosłych albo potrzebują rozmowy z kimś, kto wysłucha bez oceniania. Szkoła i telefon zaufania pełnią różne, ale uzupełniające się role. Wychowawca, pedagog czy psycholog szkolny są obecni na co dzień, dlatego uczeń może obawiać się konsekwencji rozmowy, reakcji rodziców lub tego, że „sprawa stanie się oficjalna”. Anonimowy konsultant po drugiej stronie telefonu lub czatu bywa wtedy pierwszym bezpiecznym dorosłym. Dlatego edukacja o telefonach zaufania powinna być stałym elementem szkolnej profilaktyki i wsparcia dzieci oraz młodzieży.

Choć młodzi ludzie często mają świadomość szkodliwych następstw palenia papierosów, to płynące z tego korzyści są w ich oczach nieporównanie większe. Z tego powodu prowadzenie profilaktyki opartej tylko na straszeniu konsekwencjami jest często nieskuteczne. Aby skutecznie pomóc uczniowi w uwolnieniu się od popalania czy wręcz uzależnienia, trzeba w pierwszej kolejności poznać rzeczywiste przyczyny, dla których sięga on po papierosy, i postarać się pokazać mu, w jaki inny, aprobowany sposób może on poradzić sobie ze swoimi problemami czy też osiągnąć swoje cele. Wyjaśniamy też, kiedy w pracy z uczniem warto sięgnąć po kontrakt i jakie warunki powinien on spełniać, aby rzeczywiście wspierał zmianę zachowania.

Współczesne dzieci dorastają w środowisku nasyconym technologiami cyfrowymi. Kontakt z ekranami rozpoczyna się bardzo wcześnie, często jeszcze przed rozpoczęciem edukacji szkolnej. W konsekwencji szkoła staje się miejscem, w którym konieczne jest nie tylko przekazywanie wiedzy, ale również kształtowanie prawidłowych nawyków związanych z korzystaniem z technologii. W tym kontekście szczególnego znaczenia nabiera pojęcie higieny cyfrowej.