Komunikacja z dzieckiem z niepełnosprawnością wzroku stanowi jeden z najważniejszych elementów realizacji zasady równego dostępu do edukacji i w znacznym stopniu wpływa na to, jak dziecko może funkcjonować w środowisku szkolnym. Nie dotyczy wyłącznie relacji wychowawczej, lecz bezpośrednio wpływa na możliwość korzystania przez ucznia z procesu dydaktycznego na zasadach określonych w przepisach prawa oświatowego. W praktyce szkolnej to właśnie sposób formułowania komunikatów, język używany przez nauczycieli oraz codzienne interakcje decydują o tym, czy wsparcie ma charakter realny, czy jedynie formalny.
Edukacja ucznia z niepełnosprawnością wzroku wymaga szczególnej uwagi i odpowiedniego przygotowania kadry pedagogicznej. Skuteczność procesu dydaktycznego zależy od właściwego dostosowania metod nauczania do indywidualnych potrzeb ucznia oraz organizacji środowiska szkolnego. Podczas webinaru „Dobre praktyki w pracy z uczniem z niepełnosprawnością wzroku” ekspertka Magdalena Kokot-Rybińska podpowiada, jakie praktyki sprzyjają rozwojowi samodzielności, integracji społecznej i pełnemu uczestnictwu dziecka ze wspomnianym typem niepełnosprawności w edukacji i życiu szkoły.
Uczeń słabowidzący często „widzi” w szkole znacznie więcej, niż dostrzegają dorośli – napięcia, niejasne komunikaty, własne ograniczenia i reakcje otoczenia. Jednocześnie to właśnie jego rzeczywiste potrzeby bywają najmniej widoczne: zbyt często sprowadzane do kwestii technicznych, takich jak powiększona czcionka czy miejsce bliżej tablicy. Tymczasem słabowidzenie wpływa na całe funkcjonowanie dziecka – sposób poznawania świata, budowania relacji, regulowania emocji, poruszania się w przestrzeni i konstruowania obrazu samego siebie. Funkcjonowanie ucznia słabowidzącego nie jest stałe ani jednorodne. Zmienia się wraz z wiekiem, wymaganiami edukacyjnymi i rozwojowymi wyzwaniami kolejnych etapów nauki – od przedszkola, przez edukację wczesnoszkolną, aż po szkołę ponadpodstawową. To, co w wieku przedszkolnym objawia się wolniejszym rozpoznawaniem kształtów czy trudnością w orientacji przestrzennej, w okresie dorastania może przyjmować postać narastającego zmęczenia, wycofania społecznego lub obniżonego poczucia własnej wartości. Zrozumienie specyfiki funkcjonowania ucznia na każdym etapie edukacyjnym jest warunkiem realnego, a nie pozornego włączania. Niniejszy artykuł pokazuje, jak słabowidzenie wpływa na rozwój poznawczy, językowy, emocjonalno-społeczny oraz motoryczny dziecka i młodzieży – oraz dlaczego skuteczne wsparcie zaczyna się od uważnej obserwacji, a nie od gotowych schematów.
Szkolenie jest adresowane do nauczycieli, wychowawców i specjalistów, którzy opracowują indywidualne programy edukacyjno-terapeutyczne (IPET) dla uczniów z niepełnosprawnością wzroku. Ekspertka, Mariola Łygas – krok po kroku omawia proces tworzenia dokumentu w oparciu o wyniki wielospecjalistycznej oceny poziomu funkcjonowania ucznia (WOPFU). Wskazuje, jak prawidłowo określić cele edukacyjne i terapeutyczne, dobrać adekwatne działania wspierające i zaplanować efekty. Prowadząca akcentuje znaczenie realnych, mierzalnych i możliwych do wdrożenia zapisów w IPET. Omawia przykłady błędów często popełnianych w szkołach, pokazując, jak je poprawić, by dokument był rzeczywiście pomocny w pracy z uczniem, a nie jedynie formalnością. W szkoleniu zawarto wiele praktycznych wskazówek dotyczących doboru metod pracy, organizacji przestrzeni, modyfikacji materiałów dydaktycznych oraz sposobów komunikacji z uczniem słabowidzącym lub niewidomym.
Szkolenie jest dedykowane nauczycielom, pedagogom, psychologom oraz specjalistom zajmującym się opracowywaniem dokumentacji dla uczniów posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego. Ekspertka, Mariola Łygas omawia krok po kroku, jak prawidłowo przygotować wielospecjalistyczną ocenę poziomu funkcjonowania ucznia (WOPFU) w odniesieniu do uczniów z niepełnosprawnością wzroku. Uczestnicy poznają strukturę dokumentu, sposób opisu poszczególnych obszarów funkcjonowania (fizycznego, poznawczego, emocjonalno-społecznego, komunikacyjnego), a także zasady współpracy zespołu nauczycieli i specjalistów. Szkolenie ma charakter praktyczny – prowadząca prezentuje konkretne przykłady zapisów, podpowiada, jak formułować zalecenia edukacyjne i terapeutyczne oraz jak unikać najczęstszych błędów przy opisie funkcjonowania ucznia. Zwraca uwagę na znaczenie realnej obserwacji i indywidualizacji działań dydaktycznych w kontekście potrzeb uczniów słabowidzących i niewidomych.
Ocenianie ucznia słabowidzącego to jeden z obszarów, w których nauczyciel może realnie wpływać na poczucie bezpieczeństwa, motywację i efektywność nauki dziecka. Wymaga ono nie tyle zmniejszenia wymagań, co przemyślanego dostosowania sposobu ich sprawdzania. Uczeń z niepełnosprawnością wzrokową, nawet przy prawidłowym poziomie intelektualnym, może mieć ograniczoną możliwość czytania z tablicy, rozróżniania drobnych liter czy interpretowania treści graficznych. Ocenianie w takim przypadku powinno pozwalać na rzetelne zbadanie wiedzy i umiejętności ucznia z diagnozą niepełnosprawności wzroku.
Integracja sensoryczna stanowi fundament prawidłowego rozwoju dziecka – pozwala mu organizować bodźce z otoczenia, kształtować orientację przestrzenną, rozwijać koordynację ruchową i budować obraz własnego ciała. W przypadku dzieci niewidomych i słabowidzących ten proces przebiega jednak w odmienny sposób, ponieważ brakuje jednego z kluczowych źródeł informacji – wzroku. To sprawia, że inne zmysły muszą przejąć funkcje orientacyjno-regulacyjne, co wiąże się zarówno z potencjałem, jak i z licznymi wyzwaniami. Niniejszy artykuł przybliża specyfikę zaburzeń integracji sensorycznej u dzieci z niepełnosprawnością wzrokową oraz wskazuje kierunki oddziaływań terapeutycznych, które mogą wspierać ich harmonijny rozwój. Zawarte tu treści będą szczególnie przydatne dla nauczycieli, terapeutów integracji sensorycznej, tyflopedagogów i psychologów, którzy poszukują praktycznych sposobów pracy z uczniem wymagającym specjalistycznego wsparcia. Tekst zwraca uwagę zarówno na charakterystyczne trudności rozwojowe, jak i na konkretne rozwiązania terapeutyczne oraz organizacyjne, możliwe do wdrożenia w szkole i w domu.
Listopad 2025 r.
Dwuczęściowy webinar skierowany jest do nauczycieli, pedagogów specjalnych, psychologów szkolnych, dyrektorów oraz wszystkich osób zaangażowanych w proces edukacji uczniów z niepełnosprawnością wzroku. Prowadząca dzieli się sprawdzonymi rozwiązaniami, które ułatwiają codzienną pracę z uczniem słabowidzącym lub niewidomym. Webinar jest szczególnie polecany nauczycielom i specjalistom, którzy chcą doskonalić swoje umiejętności w zakresie diagnozy funkcjonalnej i planowania wsparcia.
Jeżeli dziecko ma trudności z prawidłowym widzeniem, to należy dostosować metody, formy pracy zgodnie z jego indywidualnymi potrzebami edukacyjnymi i rozwojowymi. W takim przypadku brak orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego nie uzasadnia odmowy dostosowania materiałów do potrzeb dziecka. Odrębną kwestią jest natomiast potrzeba przeprowadzenia rozmowy z rodzicami i zmobilizowanie ich do podjęcia kroków w celu diagnozy dziecka u specjalisty oraz w publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej.
Dostarczenie do szkoły orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego oznacza konieczność realizacji zaleceń zespołu orzekającego. W przypadku uczniów słabowidzących najczęstszym zaleceniem jest stosowanie powiększonego druku. Czy zespół IPET, na prośbą lub za zgodą ucznia może zrezygnować z takiego dostosowania? Sprawdź, czy dopuszczalna jest rezygnacja z podręczników z powiększonym drukiem dla ucznia słabowidzącego.
Ośrodek Rozwoju Edukacji w Warszawie zbiera zapotrzebowanie na zaadaptowane podręczniki dla uczniów szkół ponadpodstawowych na rok szkolny 2023/2024. Informacje o zapotrzebowaniu należy przesłać do Ośrodka Rozwoju Edukacji w Warszawie, w wersji elektronicznej.
Osobie widzącej niezwykle trudno wyobrazić sobie, jak postrzegają świat niewidomi i słabowidzący. Mówi się o tym, że nawet 80 % informacji z otoczenia odbieramy dzięki analizatorom wzrokowym. To dzięki niemu możemy poruszać się w przestrzeni, unikać przeszkód, wykonywać codzienne czynności i oddawać się rozrywkom. Powszechną wiedzą jest również to, że wiele elementów relacji międzyludzkich odbywa się na poziomie przekazu niewerbalnego. Analizujemy gesty, mimikę, postawę ciała drugiej osoby. Dzięki temu poznajemy jej stosunek do nas. Jak więc w świecie widzących funkcjonują niewidomi i słabowidzący? Jak pomóc niedowidzącemu uczniowi poradzić sobie w szkolnej dżungli?
Szkoła ma obowiązek zorganizowania zajęć rewalidacyjnych dla ucznia, który ze względu na słabe widzenie otrzymał orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego. Czy takie zajęcia może prowadzić tylko tyflopedagog? Sprawdź, kto może prowadzić zajęcia rewalidacyjne dla dziecka słabowidzącego.
© ePedagogika.pl - Portal dla pedagogów i wychowawców z pasją.
