Zachowanie ucznia to informacja o tym, jak jego układ nerwowy radzi sobie z nauką, relacjami i bodźcami ze środowiska szkolnego. Dla części dzieci szkoła bywa sensorycznie wymagająca: hałas na przerwie, ostre światło, tłok w korytarzu, szybkie przejścia między aktywnościami. W takich warunkach łatwo o przeciążenie, które wygląda jak „niewłaściwe zachowanie” –wiercenie, wybuchy, wycofanie, pozorne „lenistwo”. Zadaniem zespołu ds. pomocy psychologiczno-pedagogicznej (PPP) jest zrozumieć te sygnały i przełożyć je na konkretne działania. W tym procesie terapeuta integracji sensorycznej (SI) jest łącznikiem pomiędzy „językiem zmysłów” a praktyką nauczania: pomaga nazwać mechanizm, wskazać dostosowania i wspierać nauczycieli w codziennej pracy z uczniem. Dowiedz się, co wnosi terapeuta SI do pracy zespołu, jak może wspierać nauczycieli w rozumieniu zachowań, jakie obszary środowiska szkolnego wymagają najczęściej dostosowań oraz jak wpleść wiedzę z SI w planowanie i realizację pomocy psychologiczno-pedagogicznej – zarówno na poziomie zespołu, jak i w codziennej praktyce klasy.

Okres dojrzewania to czas wyraźnych zmian w funkcjonowaniu układu nerwowego, które istotnie wpływają na integrację sensoryczną i regulację emocji. Progi wrażliwości zmysłowej stają się bardziej chwiejne, a bodźce, które wcześniej były neutralne, mogą zacząć przeciążać lub – przeciwnie – przestają być wystarczająco odczuwalne. Z perspektywy integracji sensorycznej nie są to „humory nastolatka”, lecz efekt intensywnej przebudowy neurobiologicznej, w której układy zmysłowe muszą na nowo dostosować się do zmieniającego się ciała i mózgu. Artykuł pokazuje, w jaki sposób zaburzenia równowagi sensorycznej w okresie dojrzewania wpływają na emocje, zachowanie i zdolność do samoregulacji. Wyjaśnia, dlaczego przeciążenie sensoryczne może prowadzić zarówno do wybuchów złości, jak i do wycofania, oraz jak odróżniać reakcje wynikające z nadmiaru bodźców od oporu czy braku motywacji. Całość osadzona jest w podejściu praktycznym, które pozwala lepiej rozumieć potrzeby nastolatków i skuteczniej wspierać ich codzienne funkcjonowanie.

Artykuł omawia zakres i znaczenie wkładu terapeuty integracji sensorycznej w opracowanie wielospecjalistycznej oceny poziomu funkcjonowania ucznia (WOPFU) oraz indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego (IPET). Przedstawiono, jakie informacje diagnostyczne, zalecenia oraz cele rozwojowe terapeuta SI może wnieść do pracy zespołu szkolnego oraz w jaki sposób przekładają się one na codzienne funkcjonowanie ucznia w środowisku edukacyjnym. Artykuł pomaga uporządkować obszary współpracy terapeuty SI ze szkołą i pokazuje, jak wykorzystać wiedzę o profilu sensorycznym dziecka do planowania spójnych i skutecznych działań edukacyjno-terapeutycznych.

Niechęć do brudnych rąk, unikanie farb, piasku czy plasteliny bywa traktowana jak drobna trudność wychowawcza lub cecha temperamentu dziecka. Tymczasem dla wielu dzieci nie jest to kwestia wyboru, lecz realnej reakcji układu nerwowego na dotyk. Z perspektywy integracji sensorycznej takie zachowania mogą być sygnałem nadwrażliwości dotykowej – stanu, w którym zwykłe bodźce są odbierane jako zbyt intensywne lub nieprzyjemne. Zrozumienie tych mechanizmów pozwala inaczej spojrzeć na codzienne reakcje dziecka i skuteczniej wspierać je w rozwoju, bez presji i błędnych interpretacji. Artykuł omawia mechanizmy leżące u podłoża nadwrażliwości dotykowej, opisuje charakterystyczne objawy obserwowane w codziennym funkcjonowaniu dziecka oraz wskazuje, jak terapeuta, rodzic i nauczyciel mogą wspólnie wspierać dziecko, które „nie lubi się brudzić”.

Dlaczego dla jednego dziecka pisanie staje się naturalnym narzędziem komunikacji, a dla innego źródłem napięcia, zmęczenia i frustracji? Trudności grafomotoryczne rzadko są wyłącznie problemem dłoni czy braku ćwiczeń – znacznie częściej mają swoje źródło w sposobie, w jaki układ nerwowy przetwarza bodźce sensoryczne. Artykuł ma na celu przedstawienie zależności między funkcjonowaniem systemów sensorycznych a procesem pisania, omówienie charakterystycznych objawów trudności grafomotorycznych wynikających z zaburzeń integracji sensorycznej oraz zaprezentowanie skutecznych działań wspierających rozwój dziecka w tym obszarze.

Ruch jest dla dziecka tym, czym mowa dla dorosłego – naturalnym sposobem poznawania świata i wyrażania siebie. Każdy skok, bieg czy obrót to nie tylko ćwiczenie sprawności, ale też doświadczenie zmysłowe, dzięki któremu układ nerwowy uczy się organizować i interpretować bodźce płynące z ciała i otoczenia. W ten sposób dziecko rozwija świadomość własnego ciała, koordynację, równowagę oraz zdolność planowania i kontroli ruchu – umiejętności niezbędne nie tylko w sporcie, lecz także w nauce i codziennym funkcjonowaniu. Zajęcia wychowania fizycznego są doskonałą przestrzenią do wspierania integracji sensorycznej, ponieważ łączą ruch, zabawę i różnorodne doznania zmysłowe. Odpowiednio zaplanowane aktywności mogą stymulować układ przedsionkowy, proprioceptywny, dotykowy, a także wzrokowy i słuchowy, wspierając tym samym koncentrację, samoregulację emocjonalną i rozwój poznawczy dziecka. 

Autoagresja u dzieci z zaburzeniami integracji sensorycznej to jedno z trudniejszych wyzwań, przed którymi stają rodzice, nauczyciele i terapeuci. W artykule nie ograniczamy się do opisu problemu – przedstawiamy praktyczne sposoby wsparcia, które pomagają zmniejszyć ryzyko zachowań autoagresywnych i dają dziecku bezpieczne alternatywy. Omawiamy m.in. znaczenie diety sensorycznej jako codziennej profilaktyki, modyfikację otoczenia, by stworzyć dziecku przestrzeń wolną od nadmiernej stymulacji, oraz techniki regulacji emocji, które uczą dziecko wyciszania napięcia w konstruktywny sposób. Pokazujemy także, jak ważna jest współpraca specjalistów i rodziny, aby wsparcie było spójne i skuteczne. Dzięki temu każdy dorosły znajdzie tu konkretne wskazówki, które można zastosować zarówno w domu, jak i w szkole czy przedszkolu.

Autoagresja u dzieci i młodzieży często bywa odbierana jako niezrozumiałe, a nawet szokujące zachowanie. Jednak coraz częściej zwraca się uwagę, że w wielu przypadkach nie jest to wyraz „buntu” czy „złośliwości”, ale sygnał przeciążenia sensorycznego. To sposób radzenia sobie z nadmiarem lub brakiem bodźców. Zrozumienie tego mechanizmu pozwala spojrzeć na autoagresję w nowym świetle: jako formę regulacji, która wymaga uważności i wsparcia dorosłych. W artykule przyglądamy się temu zjawisku i pokazujemy, jak rozpoznać jego przyczyny oraz jak reagować w sytuacjach kryzysowych.

Zaburzenia integracji sensorycznej (SI) stanowią jedno z kluczowych wyzwań w pracy z dziećmi ze spektrum autyzmu i innymi zaburzeniami neurorozwojowymi. Wiele zachowań autoagresywnych, takich jak uderzanie głową, gryzienie czy drapanie, ma swoje źródło właśnie w sposobie, w jaki układ nerwowy przetwarza bodźce sensoryczne. Celem artykułu jest pokazanie, jak mechanizmy sensoryczne i psychologiczne łączą się z autoagresją, jakie są typowe ścieżki od bodźca do zachowania oraz jakie strategie terapeutyczne i profilaktyczne mogą pomóc rodzicom, nauczycielom i terapeutom.

Integracja sensoryczna stanowi fundament prawidłowego rozwoju dziecka – pozwala mu organizować bodźce z otoczenia, kształtować orientację przestrzenną, rozwijać koordynację ruchową i budować obraz własnego ciała. W przypadku dzieci niewidomych i słabowidzących ten proces przebiega jednak w odmienny sposób, ponieważ brakuje jednego z kluczowych źródeł informacji – wzroku. To sprawia, że inne zmysły muszą przejąć funkcje orientacyjno-regulacyjne, co wiąże się zarówno z potencjałem, jak i z licznymi wyzwaniami. Niniejszy artykuł przybliża specyfikę zaburzeń integracji sensorycznej u dzieci z niepełnosprawnością wzrokową oraz wskazuje kierunki oddziaływań terapeutycznych, które mogą wspierać ich harmonijny rozwój. Zawarte tu treści będą szczególnie przydatne dla nauczycieli, terapeutów integracji sensorycznej, tyflopedagogów i psychologów, którzy poszukują praktycznych sposobów pracy z uczniem wymagającym specjalistycznego wsparcia. Tekst zwraca uwagę zarówno na charakterystyczne trudności rozwojowe, jak i na konkretne rozwiązania terapeutyczne oraz organizacyjne, możliwe do wdrożenia w szkole i w domu.