Sierpień 2026
Uzależnienia behawioralne, przemoc rówieśnicza oraz kryzysy psychiczne dzieci i młodzieży należą dziś do najpoważniejszych wyzwań wychowawczych szkoły. Nie dotyczą wyłącznie sytuacji skrajnych – często zaczynają się od trudności z samoregulacją, nadmiernego korzystania z telefonu, izolowania się ucznia, konfliktów w klasie, obniżonego nastroju, impulsywności albo pozornie „zwykłych” żartów rówieśniczych. Dlatego jeden z kierunków polityki oświatowej państwa na rok szkolny 2026/2027 wskazuje wprost na potrzebę profilaktyki uzależnień behawioralnych, przeciwdziałania przemocy rówieśniczej oraz wspierania zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży. Podczas szkolenia ekspertka wyjaśni, jak przełożyć ten kierunek polityki oświatowej na konkretne działania szkoły: pracę wychowawczą, profilaktykę, reagowanie na sygnały kryzysu oraz współpracę nauczycieli, specjalistów, rodziców i dyrektora. Uczestnicy dowiedzą się, jak rozpoznawać niepokojące zachowania uczniów, jak wzmacniać bezpieczeństwo psychiczne w klasie, jak przeciwdziałać przemocy rówieśniczej oraz jak udzielać pierwszego wsparcia uczniowi w kryzysie psychicznym.
Agresja i przemoc wśród dzieci i młodzieży mają różny charakter i stanowią istotne zjawisko w środowisku edukacyjnym. Bywa sposobem rozładowania własnej frustracji, kontroli nad otoczeniem, wynika z własnych doświadczeń przemocy. Jak reagować jednak, gdy agresor to uczeń z niepełnosprawnością? Gdy jego rozumienie sytuacji społecznych i norm, czy myślenie przyczynowo – skutkowe jest na poziomie niższym niż rówieśników? Gdy towarzyszy mu impulsywność, która uniemożliwia lub utrudnia pohamowanie gwałtownych reakcji?
Interaktywna gra Przerywamy milczenie. Porozmawiajmy o przemocy rówieśniczej to materiał psychoedukacyjny, który rozwija umiejętność rozpoznawania sytuacji przemocy oraz podejmowania odpowiedzialnych decyzji w roli świadka. Uczeń towarzyszy bohaterowi historii – Adamowi – i wspólnie z nim analizuje sytuacje występujące w klasie, ucząc się odróżniać żart od przemocy, rozpoznawać sygnały ostrzegawcze oraz wybierać bezpieczne formy reagowania. Zadania mają formę pytań sytuacyjnych, wyboru odpowiedzi oraz ćwiczeń porządkujących działania. Uczeń zdobywa wiedzę dotyczącą ról w sytuacji przemocy (sprawca, ofiara, świadek), uczy się, gdzie szukać pomocy oraz jak wspierać osobę doświadczającą krzywdy. Dzięki interaktywnej formie materiał angażuje emocjonalnie, umożliwia natychmiastową informację zwrotną i wzmacnia refleksję nad własnymi postawami. Może być wykorzystywany podczas godzin wychowawczych, zajęć profilaktycznych, terapii pedagogicznej oraz zajęć z zakresu kompetencji społeczno-emocjonalnych.
„Cisza między ławkami” to zestaw materiałów psychoedukacyjnych dla uczniów w wieku 13–15 lat, oparty na realistycznym opowiadaniu o przemocy rówieśniczej i milczeniu świadków. Historia Maksa pokazuje, jak drobne sytuacje – komentarze, żarty, nagrania czy brak reakcji – stopniowo prowadzą do wykluczenia i cierpienia jednej osoby. Zestaw koncentruje się nie tylko na sprawcy i osobie krzywdzonej, ale przede wszystkim na świadkach przemocy – ich emocjach, wątpliwościach i momentach wyboru. Materiały pomagają uczniom zrozumieć, dlaczego tak trudno zareagować oraz jak można to zrobić w sposób realny i bezpieczny.
Przemoc rzadko dzieje się w całkowitej izolacji. W wielu przypadkach obok sprawcy i osoby doświadczającej przemocy obecni są także świadkowie. To często uczniowie, którzy widzą, słyszą lub wiedzą, że ktoś w ich otoczeniu doświadcza krzywdzenia. Mimo to bardzo często nie reagują. Milczenie świadków bywa interpretowane jako obojętność, brak empatii lub przyzwolenie na przemoc. W rzeczywistości przyczyny braku reakcji są zwykle znacznie bardziej złożone i związane z mechanizmami psychologicznymi, społecznymi oraz rozwojowymi. Dla skutecznej profilaktyki oraz budowania bezpiecznego środowiska szkolnego potrzebne jest zrozumienie, dlaczego świadkowie przemocy milczą. Kadra pedagogiczna powinna nie tylko reagować na sytuacje przemocy, ale także wspierać uczniów w przełamywaniu bariery milczenia.
Karykaturalne i prześmiewcze przekształcanie zdjęć kolegi lub kolegów oraz pokazywanie ich innym uczniom, nawet bez udostępniania w Internecie, może stanowić formę przemocy rówieśniczej. Choć nie w każdej sytuacji możliwe jest jednoznaczne przesądzenie o odpowiedzialności karnej, zachowanie takie ma znamiona poniżania i dokuczania, a tym samym wymaga zdecydowanej reakcji szkoły. Nie można bowiem pomijać faktu, że działania ośmieszające mogą być szczególnie dotkliwe dla małoletnich, zwłaszcza w okresie silnej potrzeby akceptacji przez grupę rówieśniczą.
Cyberprzemoc to forma przemocy rówieśniczej realizowana z użyciem technologii cyfrowych: smartfonów, komputerów, mediów społecznościowych i komunikatorów. Jej celem, podobnie jak w przypadku przemocy „offline”, jest wyrządzenie krzywdy drugiej osobie: upokorzenie, zastraszenie, wykluczenie lub podporządkowanie. Różnica polega na zasięgu i intensywności. Treści publikowane w sieci mogą docierać do szerokiego grona odbiorców, pozostawać dostępne przez długi czas i towarzyszyć dziecku 24 godziny na dobę. Dane z ogólnopolskich badań pokazują, że znaczna część uczniów ma doświadczenia związane z przemocą rówieśniczą, a coraz częściej jej przestrzenią staje się internet. Uczniowie są zarówno osobami doświadczającymi przemocy, jak i sprawcami zachowań krzywdzących online – od obraźliwych komentarzy po bardziej złożone formy nękania. Co istotne, cyberprzemoc rzadko funkcjonuje w oderwaniu od rzeczywistości szkolnej. Najczęściej jest kontynuacją konfliktów z klasy lub podwórka.
W szkołach obligatoryjnie opracowywane są procedury postępowania w sytuacjach przemocy rówieśniczej. W tym kontekście pojawia się pytanie o język stosowany w dokumentacji oraz w pracy specjalistycznej – w szczególności o zasadność używania określenia „ofiara przemocy”. Psychologowie sugerują, by go unikać. Czy takie stanowisko ma uzasadnienie? Jakie nazewnictwo jest obecnie rekomendowane?
Szkoła to przestrzeń, w której uczniowie budują sieć relacji interpersonalnych przeżywając naturalne, życiowe wzloty i upadki. Dla wielu uczniów szkoła to również miejsce konfrontacji z tym, co trudne – z konfliktami rówieśniczymi, odrzuceniem, samotnością, deficytami. Unikanie jej to często niefortunna strategia obronna, która niestety tylko pogłębia problem. Jak wspierać dzieci, które wagarują z powodu nierozwiązanych konfliktów klasowych i szkolnych?
Scenariusz zajęć wychowawczo-profilaktycznych przeznaczony dla uczniów klas IV–VIII szkoły podstawowej. Zajęcia koncentrują się na uświadomieniu uczniom, że ignorowanie, celowe milczenie i wykluczanie z kontaktu nie są „niewinną zabawą”, lecz formą przemocy rówieśniczej, która może powodować realne i długotrwałe konsekwencje emocjonalne. Proponowane działania prowadzą uczniów od rozpoznania zjawiska przemocy relacyjnej, przez zrozumienie doświadczeń osoby krzywdzonej, aż do refleksji nad odpowiedzialnością świadków oraz sposobami reagowania na tego typu sytuacje. Scenariusz opiera się na pracy z opowiadaniem terapeutycznym oraz wybranymi kartami pracy z zestawu „Zabawa w milczenie. Jak reagować na przemoc rówieśniczą?”, wykorzystując elementy psychoedukacji, pracy indywidualnej, w parach oraz dyskusji kierowanej.
Najmłodsi nastolatkowie to grupa bardzo różnorodna. Dziecięca potrzeba zabawy i bliskości z opiekunami miesza się często z już nastoletnim poszukiwaniem własnej tożsamości i niezależności. Pojawia się charakterystyczna dla okresu dorastania zmienność nastroju. Zmiany w funkcjonowaniu dzieci w tym wieku mogą sprawiać, że prawdziwy kryzys emocjonalny pozostaje niezauważony. Zwłaszcza, że uczniowie zbliżają się do rówieśników, oddalając w okresie dojrzewania od dorosłych. Ogromnie istotne jest to, by uczniowie sami byli uważni na siebie nawzajem. Ich empatia i postawa wspierająca w grupie to podstawa zapobiegania kryzysom psychicznym w tym okresie życia. Wzmocnienie tych wartości i postaw jest celem niniejszego scenariusza.
Przemoc rówieśnicza to niestety częste zjawisko w polskiej szkole. Szybkie i zdecydowane zatrzymanie procesu bullyingu jest ogromnie istotne, ale nie wystarczające. Równie ważna jest praca nad przywróceniem poczucia bezpieczeństwa w klasie, w której zaszła przemoc. Praca z całą grupą jest kluczowa. Wymaga jednak rozwagi i uważności na to, co dzieje się między uczniami. Warto być wrażliwym na najmniejsze przejawy mechanizmów wykluczenia i stygmatyzacji, zarówno względem ofiary, jak i sprawcy. Celem zajęć jest zapobieganie wykluczeniu w grupie, w której ujawniono przemoc rówieśniczą.
Zestaw „Zabawa w milczenie. Jak reagować na przemoc rówieśniczą?” to komplet kart pracy opartych na poruszającym opowiadaniu o „zabawie w milczenie”. Materiał pomaga uczniom zrozumieć, czym jest wykluczenie, ignorowanie i milcząca przemoc rówieśnicza. Do pakietu dołączono nagraniе audio, dzięki któremu uczniowie mogą jeszcze lepiej wczuć się w perspektywę bohaterki. Karty rozwijają empatię, uczą rozpoznawania przemocy relacyjnej, wzmacniają odwagę reagowania oraz pomagają odróżnić normę, konflikt i przemoc. W zadaniach uczniowie analizują myśli bohaterki, oceniają sytuacje społeczne, tworzą mapę przyczyn wykluczenia oraz ćwiczą formułowanie reakcji zatrzymujących przemoc.
Pakiet „Słowa, które łączą” to zestaw trzech starannie opracowanych kart pracy wspierających rozwój emocjonalno-społeczny uczniów. Materiały zostały zaprojektowane tak, aby stanowiły krótką rozgrzewkę przed zajęciami dotyczącymi tolerancji, szacunku, bezpiecznej komunikacji i przeciwdziałania przemocy rówieśniczej. Każda karta łączy element zabawy z delikatnym treningiem umiejętności społecznych, zachęcając uczniów do myślenia, nazywania emocji oraz budowania pozytywnych postaw w klasie. Zadania są proste, przejrzyste i nie obciążają poznawczo, dzięki czemu sprawdzą się na początku lekcji, podczas zajęć wychowawczych, godzin psychologiczno-pedagogicznych, zajęć rewalidacyjnych czy warsztatów profilaktycznych.
Hejt i przemoc rówieśnicza nie pojawiają się nagle – narastają wtedy, gdy uczniowie nie mają narzędzi, by wyrażać emocje, rozwiązywać konflikty i reagować na krzywdę innych. Podczas webinaru prowadząca pokaże, jak krok po kroku budować profilaktykę opartą na relacjach i bezpiecznym klimacie szkoły, a jednocześnie jak reagować, gdy dojdzie już do bullyingu lub hejtu. Uczestnicy otrzymają gotowe techniki do pracy z klasą, schematy rozmów interwencyjnych oraz wskazówki, jak wzmacniać kompetencje społeczne uczniów i ograniczać agresję słowną w środowisku szkolnym.
© ePedagogika.pl - Portal dla pedagogów i wychowawców z pasją.
