Przeciwdziałanie przemocy i mowie nienawiści w sieci. MEN odpowiada na interpelację poselską

Hejt w sieci stają się coraz poważniejszym zagrożeniem dla dzieci i młodzieży. Do Ministerstwa Edukacji Narodowej wpłynęła interpelacja poselska dotycząca wpływu patotreści i komercyjnych walk na postawy uczniów oraz reakcji systemu oświaty na te zjawiska. W odpowiedzi resort przedstawił systemowe rozwiązania – od reformy podstawy programowej „Kompas Jutra”, przez nowe przedmioty i moduły, po programy profilaktyczne oraz wsparcie dla nauczycieli.

Cyberprzemoc, agresja, przemoc i mowa nienawiści w internecie – o co zapytano MEN

Interpelacja do MEN dotyczyła przeciwdziałania normalizacji przemocy, agresji oraz mowy nienawiści wśród dzieci i młodzieży, ze szczególnym uwzględnieniem treści rozpowszechnianych w internecie i transmisji brutalnych walk. W piśmie skierowanym do MEN zadano pytania o:

Prowadzenie przez MEN analiz i badań dotyczących wpływu internetowych treści promujących brutalność oraz komercyjnych transmisji walk na zachowania uczniów, ich rozwój emocjonalny i klimat społeczny w szkołach.
Działania ministerstwa w zakresie edukacji medialnej oraz przygotowanie obowiązującej podstawy programowej do kształtowania umiejętności krytycznej oceny treści z mediów społecznościowych.
Plany rozszerzenia programów profilaktycznych w obszarze przeciwdziałania przemocy, agresji i przestępstwom motywowanym uprzedzeniami narodowościowymi.
Wsparcie i materiały edukacyjne dla nauczycieli oraz pedagogów szkolnych dotyczące rozpoznawania wpływu patotreści na uczniów.
Opracowanie materiałów dla rodziców, nauczycieli i uczniów w zakresie odpowiedzialnego korzystania z mediów społecznościowych i ochrony przed mową nienawiści.
Współpracę MEN z organizacjami pozarządowymi, ekspertami i środowiskiem naukowym w celu przeciwdziałania radykalizacji postaw oraz ogólnopolskie działania edukacyjne dla całej społeczności szkolnej.

MEN wskazuje, jak zapobiegać problemowi cyberprzemocy i internetowej agresji, jak reagować na cyberbullying, nękanie i prześladowanie; jakie działania profilaktyczne podejmować wobec ofiary i sprawcy

Odpowiedź MEN koncentruje się na systemowych rozwiązaniach programowych, profilaktycznych i wspierających, które są lub będą wdrażane w placówkach oświatowych:

1) Zmiany w podstawie programowej i kierunkach polityki oświatowej:

Reforma programowa „Kompas Jutra”. Wdrażana od roku szkolnego 2026/2027 w przedszkolach oraz klasach I i IV szkół podstawowych. Opiera się na tzw. Profilu absolwenta i wprowadza moduły tematyczne – w tym moduł medialny, obejmujący m.in. krytyczne i etyczne korzystanie z mediów, weryfikację informacji (w tym tworzonych przez AI), rozpoznawanie manipulacji oraz zasady higieny cyfrowej.

Nowe przedmioty:

Od roku szkolnego 2026/2027 wprowadzona zostaje obowiązkowa edukacja zdrowotna, obejmująca budowanie relacji opartych na szacunku, przeciwdziałanie nienawiści, przemocy rówieśniczej i agresji w internecie.
Od września 2025 r. w szkołach ponadpodstawowych realizowana jest edukacja obywatelska.
Kierunki polityki oświatowej na rok szkolny 2026/2027. Wskazują m.in. na promowanie higieny cyfrowej, rozwijanie krytycznego myślenia, profilaktykę uzależnień behawioralnych oraz przeciwdziałanie przemocy rówieśniczej.
Obecna podstawa programowa. Bezpieczeństwo w sieci i edukacja medialna są już realizowane w ramach takich przedmiotów jak informatyka, edukacja dla bezpieczeństwa, wychowanie fizyczne oraz modułów: „medialnego”, „bezpieczeństwo i obrona” i „kultura”, a także w ramach przedsięwzięcia „Edukacja z wojskiem” i podcastów „Kompas Jutra”.
Strategia państwa. 12 września 2024 r. Rada Ministrów przyjęła Politykę Cyfrowej Transformacji Edukacji (PCTE), wyznaczającą ramy cyfryzacji i przygotowania uczniów do funkcjonowania w społeczeństwie cyfrowym.

2) Działania wychowawcze i profilaktyczne w szkołach:

Szkolny program wychowawczo–profilaktyczny. Każda szkoła ma obowiązek corocznego diagnozowania potrzeb uczniów oraz opracowania i realizacji programu obejmującego działania dla uczniów, nauczycieli i rodziców. Program ten musi uwzględniać przeciwdziałanie przemocy rówieśniczej oraz ograniczenie ryzyka nadmiernego korzystania z ekranów i internetu.
Zajęcia z wychowawcą. Zakres tematyczny jest dostosowywany do potrzeb danej klasy i problemów zidentyfikowanych przez nauczycieli, dyrekcję lub rodziców.

3) Procedury reagowania, wsparcie w kryzysie i nowe zespoły:

Zespół ds. analizy wypadków i zdarzeń nadzwyczajnych. Powołany przez Minister Edukacji organ zajmuje się opracowaniem propozycji procedur, identyfikacją przyczyn zdarzeń oraz systemem doskonalenia kadr i współpracy ze służbami.
Standardy postępowania w kryzysie. Od grudnia 2024 r. MEN przekazuje przez SIO oraz materiał „Profilaktyka” standardy dla nauczycieli dotyczące kontaktu z uczniami w kryzysie samobójczym, po próbie samobójczej lub w żałobie.
Procedura postępowania szkoły. W przypadku wystąpienia zachowań problemowych szkoła zobowiązana jest do: rozpoznania problemu, reakcji bez stygmatyzacji, organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej, przeglądu procedur bezpieczeństwa, ewaluacji standardów ochrony małoletnich oraz szkolenia rodziców i nauczycieli.

4) Finansowanie i programy profilaktyczne:

Dotacje dla NGO	W 2026 r. Minister Edukacji przyznała 7,125 mln zł ośmiu organizacjom pozarządowym na realizację programów edukacyjno-profilaktycznych (m.in. „Młodzież 2.0 – Relacje. Odporność. Reakcja”, „Szkolne Laboratoria #ZobaczEmocje”, „Balans”, „Wspierająca Szkoła”, „Szkoła odporności”, „Kompas Emocji”).
Rekomendowane programy	Szkoły mogą korzystać z bazy 32 oficjalnie rekomendowanych programów z zakresu promocji zdrowia psychicznego.
Projekty pilotażowe	MEN oczekuje na wyniki projektów „Wsparcie rówieśnicze w zakresie zdrowia psychicznego młodzieży (peer support)” (FERS 2021–2027) oraz programu „ABS – Anty-Bullying dla Szkół” (tworzonego z UNICEF i ORE).

5) Materiały i szkolenia dla nauczycieli:

Ośrodek Rozwoju Edukacji (ORE)	Prowadzi szkolenia, konferencje i udostępnia na swojej stronie publikacje dotyczące zagrożeń cyfrowych.
Zintegrowana Platforma Edukacyjna (zpe.gov.pl)	Udostępnia zasoby i materiały pomocnicze dla nauczycieli do prowadzenia zajęć z zakresu bezpiecznego korzystania z nowych technologii i internetu.