Ustawa o prawach i obowiązkach ucznia przyjęta przez Senat bez poprawek

Najważniejsze zmiany przyjęte 29 maja 2026 r. przez Sejm obejmują:

• odroczenie obowiązku tworzenia szkolnych rzeczników praw uczniowskich do 1 września 2028 r. Do tego czasu ich powołanie będzie miało charakter fakultatywny. Zmiana ta odpowiada na postulaty związków zawodowych i organizacji zrzeszających dyrektorów szkół;
• odformalizowanie procedury wymierzania kary uczniom poprzez wyłączenie reżimu decyzji administracyjnej dla wszystkich kar przewidzianych w ustawie, z wyjątkiem skreślenia z listy ucznia oraz przeniesienia do innej szkoły. Rozwiązanie to zostało pozytywnie zaopiniowane przez Ministerstwo w odpowiedzi na zgłaszane postulaty środowisk oświatowych;
• wprowadzenie ustawowego katalogu wymogów dla fakultatywnie powoływanych gminnych i powiatowych rzeczników praw uczniowskich – na wniosek organizacji młodzieżowych;
• skrócenie okresu przechowywania w aktach osobowych ucznia informacji o nałożonej karze z 3 lat do 1 roku – również na wniosek organizacji młodzieżowych;
• wyłączenie obowiązku tworzenia rad szkół i placówek w szkolnictwie niepublicznym – zgodnie z postulatami tego środowiska.

Celem wprowadzanych zmian jest wypracowanie kompromisowego rozwiązania, które realnie wzmocni ochronę praw uczniów oraz uporządkuje obecny, rozproszony system regulacji w tym zakresie.

Ministerstwo Edukacji Narodowej informuje, że konsekwentnie uwzględnia głos wszystkich interesariuszy – związków zawodowych, organizacji dyrektorskich oraz organizacji młodzieżowych.

Obecnie prawa i obowiązki ucznia są rozproszone w wielu aktach prawnych, co powoduje trudności interpretacyjne zarówno dla uczniów, jak i nauczycieli.

Ustawa ma uporządkować ten stan poprzez:

• przeniesienie katalogu praw i obowiązków ucznia na poziom ustawowy,
• wprowadzenie katalogu działań wychowawczych i kar wraz z procedurami ich nakładania, przy zachowaniu zasady pierwszeństwa działań wychowawczych,
• utworzenie systemu ochrony praw uczniowskich, obejmującego:

1. Krajowego Rzecznika Praw Uczniowskich (powoływanego na 4-letnią kadencję),
2. wojewódzkich rzeczników praw uczniowskich działających przy kuratorach oświaty,
3. fakultatywnych rzeczników na poziomie gmin i powiatów,
4. fakultatywnych – do 1 września 2028 r. – szkolnych rzeczników praw uczniowskich,

• wprowadzenie obowiązku powoływania rad szkół i placówek w szkolnictwie publicznym (z odroczeniem do 1 września 2028 r. oraz wyjątkami wynikającymi ze specyfiki organizacji pracy np. szkół przyszpitalnych),
• uporządkowanie sytuacji prawnej uczniów pełnoletnich, w szczególności w zakresie dostępu do ocen i usprawiedliwiania nieobecności,
• nakazanie podawania powodu przy usprawiedliwianiu nieobecności ucznia, z poszanowaniem prywatności ucznia (bez obowiązku ujawniania danych nadmiernych i wrażliwych), przy zachowaniu autonomii szkół co do trybu, terminu i formy.

MEN informuje, że projekt ustawy był przedmiotem szerokich konsultacji społecznych, w ramach, których zgłoszono około 700 uwag i opinii – wiele z nich zostało uwzględnionych.