Prezydent zawetował ustawę o prawach i obowiązkach ucznia

W dniu 2 lipca 2026 r. Prezydent RP odmówił podpisania tzw. ustawy o prawach i obowiązkach ucznia. Nowelizacja została uchwalona przez Sejm 29 maja 2026 r., a 10 czerwca 2026 r. Senat przyjął ją bez poprawek.

Prezydent podkreślił, że ochrona praw uczniów jest istotnym zadaniem państwa, jednak w jego ocenie rozwiązania przewidziane w ustawie nie poprawiłyby sytuacji w szkołach. Jako podstawowe zastrzeżenia wskazał ryzyko zwiększenia biurokracji, nadmiernego formalizowania sporów dotyczących decyzji wychowawczych oraz tworzenia instytucji dublujących kompetencje organów już funkcjonujących w systemie oświaty.

Prezydent ocenił również, że nowe regulacje mogłyby osłabić autorytet nauczyciela i prowadzić do sytuacji, w której każda decyzja wychowawcza stawałaby się przedmiotem formalnego postępowania. W uzasadnieniu decyzji pojawił się także zarzut ideologizacji oświaty oraz tworzenia – jak określił to Prezydent – „szkolnej prokuratury od tropienia anonimowych donosów”.

Ustawa miała przede wszystkim zebrać rozproszone obecnie regulacje dotyczące praw i obowiązków uczniów oraz przenieść ich katalog na poziom ustawy. Przewidywała także wprowadzenie jednolitych zasad stosowania działań wychowawczych i kar wobec uczniów.

Nowelizacja zakładała ponadto utworzenie rozbudowanego systemu ochrony praw uczniowskich, obejmującego:

• Krajowego Rzecznika Praw Uczniowskich powoływanego na czteroletnią kadencję,
• wojewódzkich rzeczników praw uczniowskich działających przy kuratorach oświaty,
• fakultatywnych rzeczników gminnych i powiatowych,
• szkolnych rzeczników praw uczniowskich, których powoływanie do 1 września 2028 r. miało być dobrowolne, a następnie obowiązkowe.

Ustawa przewidywała również obowiązek powoływania rad szkół i placówek publicznych od 1 września 2028 r., uporządkowanie sytuacji prawnej uczniów pełnoletnich oraz wprowadzenie obowiązku wskazywania powodu usprawiedliwianej nieobecności ucznia.

W toku prac sejmowych procedura nakładania kar została uproszczona. Ostatecznie reżim decyzji administracyjnej miał być stosowany wyłącznie w przypadku skreślenia ucznia z listy oraz przeniesienia go do innej szkoły.

Ustawa skracała również z trzech lat do roku okres przechowywania w aktach osobowych ucznia informacji o nałożonej karze. Przewidywała także pierwszeństwo działań wychowawczych przed wymierzeniem kary oraz ustawowy, zamknięty katalog kar, które szkoła mogłaby stosować wobec ucznia.

W związku z wetem rozwiązania te nie wejdą obecnie do Prawa oświatowego. Szkoły nadal stosują obowiązujące przepisy oraz postanowienia statutów określające prawa i obowiązki uczniów, rodzaje kar i tryb odwoływania się od nich.

Weto dotyczy całej ustawy – Prezydent nie może zakwestionować jedynie wybranych jej przepisów. Oznacza to, że żadne z rozwiązań zawartych w ustawie z 29 maja 2026 r. nie zacznie obowiązywać, chyba że Sejm odrzuci weto.

Do czasu zakończenia dalszych prac parlamentarnych szkoły nie muszą więc przygotowywać się do wdrażania ustawowego systemu rzeczników praw uczniowskich, nowych procedur nakładania kar ani obowiązkowego tworzenia rad szkół na zasadach określonych w zawetowanej ustawie.

Po odmowie podpisania ustawa zostaje przekazana Sejmowi do ponownego rozpatrzenia. Sejm może odrzucić weto i ponownie uchwalić ustawę większością trzech piątych głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów.

Jeżeli taka większość nie zostanie uzyskana, postępowanie ustawodawcze dotyczące tej ustawy zostanie zakończone. Ewentualne wprowadzenie katalogu praw i obowiązków ucznia oraz systemu rzeczników praw uczniowskich będzie wówczas wymagało przygotowania i uchwalenia nowej ustawy.

Wersja audio została wygenerowana z wykorzystaniem sztucznej inteligencji.