Instrukcja reagowania – zagrożenie atakiem z powietrza. MEN odpowiada na interpelację

Interpelacja do ministrów: edukacji, obrony narodowej oraz spraw wewnętrznych i administracji dotyczyła sytuacji po alarmie powietrznym z 17 września 2026 r. W rejonie przygranicznym ogłoszono wówczas alert w związku z dronem zbliżającym się do polskiej granicy. Zdaniem autorów w wielu szkołach zabrakło jednoznacznych wytycznych, odrębnych od procedur przeciwpożarowych. Dyrektorzy i nauczyciele podejmowali więc skrajnie różne decyzje. Część z nich sprowadzała dzieci do piwnic lub szatni, inne placówki wyprowadzały uczniów na zewnątrz, a jeszcze inne odsyłały ich do domów lub prowadziły zajęcia bez zmian. Skutkiem miał być silny stres uczniów.

Posłowie zapytali o to, czy:

• zostaną wydane jednolite, wiążące procedury bezpieczeństwa w szkole na wypadek zagrożeń militarnych, w tym alertów o zagrożeniu z powietrza, wyraźnie różniące się od instrukcji ewakuacji pożarowej;
• zostaną uruchomione obowiązkowe szkolenia dla dyrektorów i rad pedagogicznych, prowadzone przez kuratoria z udziałem ekspertów ds. obronności i służb mundurowych;
• resorty planują systemowe, dostosowane wiekowo zajęcia z obrony cywilnej dla dzieci i młodzieży;
• MEN przygotuje gotowe materiały i scenariusze zajęć dla szkolnych psychologów i pedagogów, dotyczące radzenia sobie ze stresem, lękiem i paniką;
• zostanie zweryfikowana infrastruktura szkolna pod kątem wyznaczenia bezpiecznych stref ukrycia.

Do dyrektorów szkół i przedszkoli trafiła procedura MSWiA dotycząca przygotowania na kryzys oraz reagowania na alerty i zagrożenia. Określa ona zasady wyznaczania miejsc schronienia, podział zadań i opiekę nad uczniami przed alarmem, w jego trakcie i po jego zakończeniu. Wytyczne zakładają, że dzieci i nauczyciele po ogłoszeniu alarmu pozostają w budynku, aby uniknąć przemieszczania się na otwartej przestrzeni. Przewidziano również:

• imienną kontrolę obecności w miejscu schronienia;
• uwzględnienie uczniów ze specjalnymi potrzebami;
• zakaz przyjeżdżania rodziców po dzieci w czasie alarmu, aby nie utrudniać dojazdu służbom.

Szkoły i samorządy otrzymały także nową instrukcję MSWiA postępowania na wypadek ataku z powietrza. Dyrektorzy wraz z organami prowadzącymi mogą zwracać się o pomoc do właściwych służb przy ustalaniu planu reagowania. MSWiA i MEN planują ponadto program z udziałem straży pożarnej i Policji, w ramach którego szkoły i przedszkola będą ćwiczyć procedurę schronienia.

MEN przedstawiło projekt rozporządzenia w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach. Zgodnie z projektem:

• dyrektor będzie miał trzy miesiące od rozpoczęcia zajęć w roku szkolnym na zapoznanie uczniów i pracowników z planem ewakuacji;
• w widocznych miejscach będą umieszczane numery alarmowe;
• uczniowie, rodzice niepełnoletnich uczniów i pracownicy otrzymają informacje o zachowaniu w sytuacjach zagrożenia życia i zdrowia, pochodzące z oficjalnych serwisów i materiałów organów ochrony ludności;
• szkoły będą informować o lokalizacji obiektów zbiorowej ochrony i punktów schronienia, w porozumieniu z właściwymi organami;
• szkoły i placówki, we współpracy z organami prowadzącymi, będą musiały organizować co najmniej dwa razy w roku szkolnym szkolenia i ćwiczenia praktyczne.

Ćwiczenia w szkole nie ograniczą się do ewakuacji. Obejmą również schronienie się w bezpiecznym miejscu, np. przy zagrożeniu atakiem z powietrza oraz reagowanie na zagrożenia ze strony niebezpiecznych osób. Celem jest, aby uczniowie i pracownicy potrafili zastosować procedury w praktyce: zachować spokój, ostrzec innych i dotrzeć do bezpiecznego miejsca.

MEN przygotowuje program szkoleń dla 7,5 tys. dyrektorów szkół i przedszkoli. Na jego realizację planuje się przeznaczyć ponad 45 mln zł ze środków europejskich. Szkolenia dla dyrektorów mają dotyczyć procedur bezpieczeństwa i budowania zespołów kryzysowych, a w ramach programu powstaną też materiały wspierające placówki. Zapowiedziano ponadto, że jeszcze w tym roku w każdej szkole ma się odbyć co najmniej jedno spotkanie poświęcone procedurom bezpieczeństwa w sytuacjach kryzysowych, z udziałem społeczności szkolnej i przedstawicieli służb.

W obszarze zajęć dla uczniów MEN wskazuje na następujące rozwiązania:

• „Edukacja z wojskiem“ – program MEN i MON, w którym od 2024 r. przeszkolono ponad pół miliona uczniów. Od 1 października 2026 r. trwa nabór do VI edycji, a trzygodzinne zajęcia w szkołach odbędą się od 28 października do 18 grudnia 2026 r. Przygotowywany jest podobny program z MSWiA.
• Godziny z wychowawcą – w klasach IV-VIII szkoły podstawowej od roku szkolnego 2026/2027 obowiązuje co najmniej jedna godzina miesięcznie poświęcona bezpiecznemu zachowaniu w czasie pokoju i wojny.
• Edukacja dla bezpieczeństwa – obowiązkowy przedmiot w klasie VIII szkoły podstawowej oraz w klasach I szkół ponadpodstawowych (1 godzina tygodniowo). Od roku szkolnego 2027/2028 w klasie VIII ma obowiązywać nowa podstawa programowa pod nazwą „kształcenie obronne“, a zmiany w szkołach ponadpodstawowych planowane są od 1 września 2027 r. Obowiązkowym elementem będą warsztaty z pierwszej pomocy i zajęcia terenowe.
• Nowa podstawa programowa dla szkół podstawowych – zawiera moduł „bezpieczeństwo i obrona“.
• Program „Harcerska Szkoła Bezpieczeństwa“ – działa od 7 października 2026 r., z budżetem 17,6 mln zł na lata 2026-2027. Organizacje harcerskie mogą w jego ramach prowadzić m.in. szkolenia z zarządzania kryzysowego, pierwszej pomocy i wsparcia psychologicznego.

Zdaniem MEN obowiązujące przepisy nie ograniczają katalogu sytuacji, w których uczeń może otrzymać pomoc psychologiczno-pedagogiczną. Może ona być organizowana także dla dzieci przeżywających lęk, niepokój lub panikę związane z alertami, zagrożeniami powietrznymi czy próbnymi ewakuacjami, jeśli wpływa to na ich funkcjonowanie w szkole. W uzasadnionych przypadkach wsparciem można objąć cały oddział lub grupę.

Szkoły i placówki mogą w szczególności:

• rozpoznawać potrzeby uczniów z podwyższonym poziomem lęku lub niepokoju;
• organizować konsultacje, porady, zajęcia rozwijające kompetencje emocjonalno-społeczne oraz zajęcia o charakterze terapeutycznym;
• włączać rodziców i opiekunów prawnych w proces wsparcia;
• korzystać z pomocy poradni psychologiczno-pedagogicznych i placówek doskonalenia nauczycieli;
• prowadzić działania profilaktyczne, w tym w ramach godzin z wychowawcą.

Na wypadek kolejnego alertu RCB w szkole nauczyciele, pedagodzy i psychologowie mogą korzystać z gotowych materiałów:

• poradników „Wiedza moją Tarczą“ dla uczniów klas I-III oraz IV-VII, przesłanych szkołom podstawowym przez System Informacji Oświatowej;
• czterech zeszytów metodycznych ORE „Niezbędniki emocjonalne“ ze scenariuszami zajęć z zakresu interwencji kryzysowej (przedszkole, klasy 1-3, 4-6 i 7-8);
• publikacji ORE „Procedury interwencyjne w szkole“, opisujących m.in. pracę szkolnego zespołu kryzysowego;
• materiałów „Alert RCB“ (scenariusze zajęć, ulotka, informacja dla rodziców);
• zapowiedzianych nowych scenariuszy zajęć o zasadach postępowania w sytuacjach nadzwyczajnych.