Godziny ponadwymiarowe nauczycieli a dni dyrektorskie, dni wolne od zajęć oraz rozpoczęcie i zakończenie roku szkolnego

Co do zasady nauczycielom nie przydziela się godzin ponadwymiarowych:

• w dniach wolnych od pracy,
• w dniach wolnych od zajęć dydaktyczno-wychowawczych.

Godziny ponadwymiarowe polegają bowiem na realizacji zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych, a w dniach wolnych takie zajęcia nie są prowadzone. W konsekwencji, jeżeli godziny ponadwymiarowe nie zostały przydzielone, nie powstaje prawo do wynagrodzenia za takie godziny.

Wyjątek dotyczy stanowisk, na których zajęcia, o których mowa w art. 42 ust. 2 pkt 1 Karty Nauczyciela, są realizowane także w dni wolne od pracy lub dni wolne od zajęć dydaktyczno-wychowawczych. Chodzi w szczególności o:

• wychowawców w specjalnych ośrodkach szkolno-wychowawczych,
• wychowawców młodzieżowych ośrodków wychowawczych,
• wychowawców internatów funkcjonujących w takich dniach,
• placówki o ruchu ciągłym.

W takich przypadkach możliwe jest prawidłowe przydzielenie godzin ponadwymiarowych również w dniach wolnych.

Dniami wolnymi od pracy są dni wskazane w ustawie z 18 stycznia 1951 r. o dniach wolnych od pracy. Dniem wolnym od zajęć lekcyjnych jest – zgodnie z art. 74 Karty Nauczyciela – Dzień Edukacji Narodowej.

Natomiast dni wolne od zajęć dydaktyczno-wychowawczych określa rozporządzenie MEN z 11 sierpnia 2017 r. w sprawie organizacji roku szkolnego. Są to:

• zimowa przerwa świąteczna,
• wiosenna przerwa świąteczna,
• dodatkowe dni wolne od zajęć dydaktyczno-wychowawczych ustalone przez dyrektora szkoły (od 4 do 10 dni – w zależności od typu szkoły).

Przepisy nie ustanawiają wprost dni rozpoczęcia i zakończenia roku szkolnego dniami wolnymi od zajęć dydaktyczno-wychowawczych. Oznacza to, że:

• dyrektor może w tych dniach zorganizować zajęcia i przydzielić nauczycielom godziny ponadwymiarowe,
• albo – na podstawie § 5 rozporządzenia MEN z 11 sierpnia 2017 r. w sprawie organizacji roku szkolnego – ustalić je jako dodatkowe dni wolne od zajęć dydaktycznych.

Jeżeli w tych dniach nie zorganizowano zajęć, nauczycielom, którzy nie realizują zajęć z art. 42 ust. 2 pkt 1 Karty Nauczyciela, nie przydziela się godzin ponadwymiarowych, a tym samym nie przysługuje za nie wynagrodzenie.

Stanowisko Sądu Najwyższego

Powyższe zasady potwierdza uchwała Sąd Najwyższy z 29 marca 1989 r. (III PZP 53/88). Sąd wskazał, że samo zamieszczenie w planie organizacyjnym szkoły godzin ponadwymiarowych przypadających w dniach wolnych lub w okresach przerw, w których nie odbywają się zajęcia dydaktyczne lub wychowawcze, nie daje prawa do wynagrodzenia za nieodbyte godziny. Jednocześnie podkreślono, że zasada ta nie dotyczy przypadków, gdy szkoła w tych dniach faktycznie prowadzi działalność dydaktyczną lub wychowawczą.

W tygodniach, w których występują dni wolne od pracy lub dni wolne od zajęć dydaktycznych, a w pozostałe dni zajęcia są realizowane, zastosowanie ma art. 35 ust. 3f Karty Nauczyciela. Przepis ten przewiduje:

• pomniejszenie pensum nauczyciela o 1/5 za każdy dzień bez zaplanowanych zajęć,
• albo o 1/4 – w przypadku czterodniowego tygodnia pracy.

Dopiero godziny przekraczające tak pomniejszone pensum są w danym tygodniu godzinami ponadwymiarowymi.

W dniach wolnych od pracy, dniach wolnych od zajęć dydaktyczno-wychowawczych oraz w dniach rozpoczęcia i zakończenia roku szkolnego co do zasady nie przydziela się godzin ponadwymiarowych, a brak przydziału oznacza brak prawa do wynagrodzenia za takie godziny. Wyjątki dotyczą wyłącznie sytuacji, w których szkoła faktycznie prowadzi w tych dniach działalność dydaktyczną lub wychowawczą, zgodnie z przepisami i organizacją pracy placówki.