Duże zmiany w doradztwie zawodowym. Co od 1 września 2026 r. zmienia się w rozporządzeniu w sprawie doradztwa zawodowego

Od 1 września 2026 r. wchodzą w życie nowe przepisy dotyczące doradztwa zawodowego w szkołach. Zmiany są odpowiedzią na to, że dotychczasowy model nie nadąża za tempem zmian na rynku pracy.

Świat pracy szybko się zmienia – rozwój technologii, cyfryzacja i automatyzacja powodują, że znikają jedne zawody, a pojawiają się nowe. Pracodawcy oczekują dziś innych kompetencji niż kilka lat temu. Dlatego doradztwo zawodowe ma być bardziej praktyczne i realnie przygotowywać uczniów do zatrudnienia.

Od teraz w działaniach doradczych większe znaczenie będą miały konkretne dane, takie jak prognoza zapotrzebowania na zawody czy monitoring losów absolwentów. Mają one pomóc uczniom podejmować bardziej świadome decyzje edukacyjne i zawodowe.

W system doradztwa wyraźnie wpisano także branżowe centra umiejętności, które będą wspierać szkoły w działaniach edukacyjnych, szkoleniowych i doradczych oraz wzmacniać współpracę z rynkiem pracy.

Nowe przepisy mają sprawić, że doradztwo zawodowe przestanie być głównie teoretyczne, a stanie się realnym wsparciem w planowaniu dalszej edukacji i kariery.

Dzięki nowelizacji rozporządzenia szkolne doradztwo zawodowe ma być bardziej praktyczne, oparte na danych i prowadzone z udziałem partnerów zewnętrznych. Poniżej przedstawiono zestawienie najważniejszych zmian.

Zmiany oznaczają dla szkół konieczność bardziej systemowego podejścia do doradztwa zawodowego. Dyrektorzy muszą zacieśnić współpracę z otoczeniem gospodarczym i zadbać o odpowiednie narzędzia cyfrowe. Z kolei doradcy zawodowi powinni opierać swoje działania na rzetelnych danych oraz rozwijać kompetencje uczniów w sposób dostosowany do realiów współczesnego rynku pracy.

Jedną z najistotniejszych zmian jest wprowadzenie do rozporządzenia nowego przepisu – § 4 ust. 3a, który nakłada na szkoły obowiązek opracowywania programu doradztwa zawodowego we współpracy z lokalnymi lub regionalnymi pracodawcami, izbami gospodarczymi lub przedstawicielami branż. Oznacza to, że dokument nie będzie już wyłączną wewnętrzną koncepcją szkoły, lecz ma powstawać przy udziale realnych partnerów rynku pracy.

Dla dyrektora i doradcy zawodowego oznacza to konkretne działania organizacyjne, takie jak:

• planowanie stałych konsultacji z przedstawicielami pracodawców,
• zapraszanie ich do współtworzenia diagnozy potrzeb i planowania działań,
• dokumentowanie ustaleń i wniosków ze spotkań,
• tworzenie lokalnych sieci współpracy.

Z perspektywy praktyki szkolnej zmiana ta oznacza więcej pracy organizacyjnej. Jednocześnie daje wymierne korzyści: szkoła może lepiej dopasować działania doradcze do realnych potrzeb lokalnego rynku pracy, uczniowie zyskują bardziej aktualne i wiarygodne informacje, a pracodawcy otrzymują realny wpływ na przygotowanie przyszłych absolwentów.

Zmodyfikowany § 3 pkt 7 wskazuje jednoznacznie, że wizyty zawodoznawcze powinny być realizowane przede wszystkim u pracodawców oraz w branżowych centrach umiejętności. Takie ukierunkowanie ma zwiększyć kontakt uczniów z autentycznym środowiskiem pracy, obejmującym nowoczesne technologie, narzędzia i rzeczywiste stanowiska z danego sektora.

W praktyce oznacza to odejście od „wizyt symbolicznych” na rzecz doświadczeń, które pozwalają uczniom realnie zobaczyć, jak wygląda praca w danym zawodzie, jakie kompetencje są oczekiwane, jakie technologie są wykorzystywane i jakie możliwości rozwoju daje dana branża.

W § 5 ust. 1 pkt 1a rozporządzenia dodano obowiązek systematycznej analizy danych dotyczących rynku pracy, w tym:

• prognozy zapotrzebowania na pracowników w zawodach szkolnictwa branżowego,
• prognoz przygotowywanych na zlecenie ministra ds. pracy,
• wyników monitoringu karier absolwentów.

Od września 2026 r. szkolny doradca zawodowy będzie zobowiązany nie tylko znać te dane, ale także wykorzystywać je w pracy z uczniami i rodzicami. W zamyśle prawodawcy przełoży się to bezpośrednio na:

• tworzenie programu doradztwa opartego na faktach,
• prowadzenie zajęć, podczas których uczniowie uczą się świadomego wyboru ścieżki kariery,
• indywidualne rozmowy doradcze uwzględniające realne możliwości zatrudnienia.

Nowe przepisy wzmacniają udział rodziców w doradztwie zawodowym, włączając ich na stałe do planowania i realizacji działań szkoły. Szkoła będzie mogła organizować warsztaty i wydarzenia dotyczące wyborów edukacyjno-zawodowych z aktywnym udziałem rodziców, tak aby wspólnie z nimi lepiej rozpoznawać predyspozycje ucznia i świadomie planować jego dalszą ścieżkę kształcenia.

Rozporządzenie poszerza katalog metod i form realizacji doradztwa o działania z aktywnym udziałem rodziców, w tym możliwość organizowania warsztatów i wydarzeń wspierających planowanie ścieżki kariery uczniów (§ 4 ust. 2 pkt 1 lit. c). Chodzi o to, aby rodzice nie byli jedynie informowani, ale realnie współuczestniczyli w procesie doradczym – jako partnerzy szkoły w podejmowaniu decyzji edukacyjno-zawodowych dziecka.

W zamyśle nowych przepisów uczeń ma być bowiem wspierany jednocześnie przez szkołę i dom, a wybory zawodowe powinny wynikać z rozmowy, świadomości i wspólnego działania całej triady: uczeń – rodzic – szkoła.

Nowe przepisy (§ 5 ust. 1 pkt 7 oraz § 8a) nakładają na szkołę i doradcę zawodowego dwa konkretne obowiązki. Po pierwsze, szkoła musi zapewnić uczniom i rodzicom dostęp do cyfrowych narzędzi doradztwa – zarówno w szkole, jak i poprzez stronę internetową lub BIP (np. poprzez linki). Po drugie, doradca zawodowy ma obowiązek faktycznie z tych narzędzi korzystać w pracy z uczniami i rodzicami.

Szkoła musi zapewnić uczniom i rodzicom dostęp do narzędzi cyfrowych, w tym:

• platform doradczych,
• ogólnopolskich baz zawodów,
• testów predyspozycji,
• prognoz rynku pracy,
• narzędzi komunikacji z doradcą online.

Doradca ma obowiązek te narzędzia wykorzystywać.

W praktyce oznacza to, że szkoły mają korzystać z konkretnych, sprawdzonych i bezpłatnych narzędzi, zamiast opierać się na przypadkowych informacjach z internetu. Dzięki temu uczniowie i rodzice otrzymują uporządkowane, wiarygodne źródła wiedzy o zawodach i rynku pracy.

Zmodyfikowane załączniki (nr 3–7) wprowadzają treści odpowiadające współczesnym wymaganiom rynku pracy, szczególnie w odniesieniu do uczniów klas VII–VIII oraz szkół ponadpodstawowych. Nacisk położono na:

• kompetencje cyfrowe i korzystanie z narzędzi IT,
• analizę prognoz i danych rynkowych,
• znajomość elastycznych form zatrudnienia,
• rozumienie wpływu nowych technologii i sztucznej inteligencji na zawody,
• praktyczne przygotowanie do procesu rekrutacji: CV, list motywacyjny, symulacja rozmowy o pracę.

Nowelizacja przesuwa akcent z teorii na praktykę i ma wprost przygotowywać ucznia do wejścia na rynek pracy z konkretnymi umiejętnościami, a nie jedynie ogólną orientacją zawodową.

Rozporządzenie zmieniające zostało ogłoszone 23 stycznia 2026 r. Większość nowych przepisów zacznie obowiązywać od 1 września 2026 r., co oznacza, że szkoły mają jeszcze kilka miesięcy na przygotowanie się do pełnego wdrożenia nowego modelu doradztwa zawodowego – obejmującego m.in. współpracę z pracodawcami, wykorzystanie narzędzi cyfrowych oraz aktualizację treści programowych i programu realizacji doradztwa.

Jednocześnie jeden z przepisów (dotyczący wizyt zawodoznawczych m.in. u pracodawców i w branżowych centrach umiejętności) wszedł w życie już dzień po ogłoszeniu rozporządzenia. Oznacza to, że szkoły mogą i powinny rozpocząć intensywniejszą współpracę z otoczeniem społeczno-gospodarczym jeszcze w roku szkolnym 2025/2026.