Od 1 września 2026 r. nowa podstawa programowa dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym – jakie zajęcia edukacyjne przewidziano w szkole podstawowej?

Podstawa programowa dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym i znacznym nie określa obowiązkowych przedmiotów, lecz zajęcia edukacyjne. Nowa podstawa programowa przewiduje, że wskazane grupy uczniów będą realizować zajęcia dotyczące:

1. porozumiewania się,
2. edukacji środowiskowe,
3. edukacji społeczne,
4. edukacji osobistej i zdrowotnej,
5. edukacji artystycznej,
6. wychowania fizycznego,
7. etyki.

W nowej podstawie programowej wyodrębniono siedem obowiązkowych zajęć edukacyjnych. Co jednak ważne, w nowym ramowym planie nauczania tylko dla wychowania fizycznego określono odrębny tygodniowy wymiar godzin. W przypadku pozostałych zajęć nie rozpisano osobnych limitów godzin dla każdego rodzaju zajęć, lecz ujęto je łącznie. Jest to zgodne z założeniem podstawy programowej, według którego działania edukacyjne mają charakter zintegrowany, wzajemnie się przenikają i służą wspieraniu optymalnego rozwoju ucznia w praktycznym działaniu.

Porozumiewanie się, edukacja środowiskowa, edukacja społeczna, edukacja osobista i zdrowotna oraz edukacja artystyczna nie funkcjonują jako całkowicie odrębne „przedmioty”, lecz wzajemnie się łączą i przenikają w codziennej pracy z uczniem.

Nowa podstawa programowa wyraźnie wskazuje, że najważniejszy jest rozwój ucznia i jego praktyczne funkcjonowanie, a nie realizowanie treści w oderwanych blokach. Dlatego działania edukacyjne mają być ściśle ze sobą powiązane, dostosowane do możliwości ucznia i oparte na praktycznym działaniu.

W praktyce oznacza to, że:

• podczas jednej aktywności nauczyciel może równocześnie rozwijać komunikację, treści społeczne i elementy edukacji osobistej,
• treści nie muszą być realizowane w osobnych, wyraźnie oddzielonych jednostkach,
• punkt ciężkości położono na użyteczność, codzienne doświadczenie i wspieranie możliwie niezależnego funkcjonowania ucznia.

Nowa podstawa programowa, podobnie jak dotychczasowa, zakłada, że specjalistów działania są interdyscyplinarne i kompleksowe oraz dostosowane do potrzeb ucznia, wzmacniają jego samodzielność, odpowiedzialność i poczucie wpływu, a także umożliwiają aktywne funkcjonowanie w środowisku szkolnym i społecznym.

Poniżej przedstawiono ogólną charakterystykę siedmiu zajęć edukacyjnych wskazanych w nowej podstawie programowej. Szczegółowe treści nauczania – wymagania szczegółowe dotyczące wiedzy i umiejętności – zostały rozpisane w dalszej części załącznika nr 3 do rozporządzenia Ministra Edukacji z 11 marca 2026 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym.

1. Porozumiewanie się

• obejmuje praktyczne nabywanie języka,
• dotyczy rozwijania kompetencji językowych, w tym umiejętności komunikacyjnych,
• odnosi się do porozumiewania się w bliższym i dalszym środowisku,
• obejmuje komunikację w mowie, piśmie oraz w każdym możliwym dla ucznia sposobie,
• uwzględnia takie formy komunikacji, które zapewniają uczniowi niezależność i aktywne uczestnictwo,
• może być realizowane z wykorzystaniem komunikacji wspomagającej i alternatywnej (AAC) lub polskiego języka migowego (PJM),
• zagadnienia dotyczące porozumiewania się, opisane w wymaganiach szczegółowych, powinny być realizowane podczas wszystkich zajęć.

2. Edukacja środowiskowa

• koncentruje się na rozwijaniu praktycznych umiejętności życiowych związanych z funkcjonowaniem w środowisku lokalnym i przestrzeni publicznej,
• obejmuje również obszar przyrodniczo-matematyczny oraz technikę i technologię informacyjno-komunikacyjną,
• wspiera rozwój poznawczy uczniów poprzez różnorodne doświadczenia, obserwacje i eksperymenty,
• uczy analizy, klasyfikowania i wyciągania wniosków,
• rozwija umiejętności uczenia się i zdobywania doświadczeń,
• obejmuje bezpieczne korzystanie z prostych narzędzi oraz urządzeń codziennego użytku,
• wspiera rozwój kompetencji poznawczych i umiejętności manualnych,
• wzmacnia samodzielność oraz poczucie sprawczości ucznia,
• stanowi podstawę niezależności i aktywnego uczestnictwa ucznia w życiu społecznym.

3. Edukacja społeczna

• obejmuje nabywanie umiejętności umożliwiających współżycie z innymi ludźmi,
• uczy zasad komunikacji,
• wspiera wyrażanie emocji,
• rozwija umiejętność nawiązywania i podtrzymywania relacji,
• uczy współpracy oraz rozwiązywania konfliktów,
• pomaga uczniowi poznawać swoje miejsce i rolę w rodzinie, klasie oraz szkole,
• rozwija współodpowiedzialność i współdziałanie,
• uczy przestrzegania ustalonych zasad,
• wprowadza do zagadnień obywatelskich, instytucjonalnych i patriotycznych,
• przygotowuje do uczestnictwa w życiu społecznym.

4. Edukacja osobista i zdrowotna

• obejmuje naukę dbania o zdrowie fizyczne, psychiczne i seksualne,
• dotyczy higieny, odżywiania, samoobsługi oraz rozwoju podstawowych umiejętności życiowych,
• wspiera budowanie samoświadomości i niezależności uczniów,
• rozwija umiejętność rozpoznawania i komunikowania własnych potrzeb,
• kształtuje pozytywny obraz siebie,
• wzmacnia poczucie własnej wartości,
• uczy dbania o siebie w codziennym funkcjonowaniu,
• obejmuje planowanie dnia, korzystanie z toalety, samodzielne ubieranie się oraz przygotowywanie prostych, zdrowych posiłków,
• obejmuje wiedzę na temat specyfiki rozwoju na różnych etapach życia,
• uwzględnia profilaktykę zdrowotną oraz naukę udzielania pierwszej pomocy,
• wzmacnia poczucie sprawczości, bezpieczeństwa i komfortu,
• uczy podejmowania odpowiedzialnych decyzji związanych ze zdrowiem i codziennym funkcjonowaniem,
• rozwija świadomość własnego ciała, emocji i granic,
• wspiera lepsze samopoczucie i bezpieczeństwo uczniów,
• wspiera rozwój tożsamości osobistej oraz przygotowanie do dorosłości.

5. Edukacja artystyczna

• rozwija kreatywność, wyobraźnię oraz zdolności manualne uczniów,
• kształtuje poczucie estetyki,
• stwarza przestrzeń do przeżywania i wyrażania emocji,
• umożliwia wyrażanie osobistych refleksji,
• obejmuje twórcze działania plastyczne, muzyczne, teatralne i taneczne,
• może być realizowana w formie zajęć z rysunku, malarstwa, kolażu, batiku, modelowania, rytmiki, teatru, pantomimy, tańca, muzykoterapii oraz innych form ekspresji,
• jest dostosowywana do potrzeb i możliwości uczniów,
• kształtuje wrażliwość estetyczną,
• wzmacnia poczucie tożsamości kulturowej,
• umożliwia aktywne i satysfakcjonujące spędzanie czasu wolnego.

6. Wychowanie fizyczne

• obejmuje zajęcia ruchowe,
• rozwija sprawność motoryczną,
• wspiera rozwój koordynacji ruchowej,
• poprawia kondycję fizyczną,
• rozwija orientację w przestrzeni i schemacie ciała,
• wspiera rozwój motoryki małej,
• obejmuje gry zespołowe, zabawy ruchowe, ćwiczenia sportowe oraz udział w imprezach rekreacyjnych,
• służy poprawie sprawności fizycznej uczniów,
• uczy zasad współzawodnictwa w duchu fair play,
• kształtuje umiejętność przestrzegania reguł,
• rozwija pozytywne nastawienie do aktywności fizycznej,
• promuje zdrowe odżywianie jako element dbania o zdrowie i dobrostan.

 7. Etyka

• wprowadza uczniów w świat wartości,
• uczy szacunku do siebie i innych,
• wspiera prawidłowe funkcjonowanie w relacjach międzyludzkich,
• rozwija postawy moralne,
• obejmuje rozpoznawanie dobra i zła,
• uczy naśladowania pozytywnych wzorców,
• wspiera internalizację podstawowych norm społecznych,
• kształtuje postawy oparte na szacunku, odpowiedzialności, empatii i współdziałaniu,
• jest realizowana w sposób zintegrowany podczas wszystkich zajęć edukacyjnych,
• wykorzystuje codzienne sytuacje dydaktyczne i wychowawcze do wzmacniania postaw prospołecznych,
• wspiera rozwijanie empatii, odpowiedzialności oraz budowanie pozytywnych relacji z rówieśnikami i dorosłymi.

Podstawa programowa kształcenia ogólnego dla uczniów z niepełnosprawnością
intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym w szkole podstawowej, określona w
załączniku nr 3 do rozporządzenia Ministra Edukacji z 11 marca 2026 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym ma być stosowana od 1 września 2026 r.

Obecnie nowe rozporządzenie w sprawie podstawy programowej oczekuje na ogłoszenie w Dzienniku ustaw.