Które godziny to godziny ponadwymiarowe, a które nauczyciel realizuje w ramach pensum?

Jednym z najczęściej niezrozumiałych zagadnień w praktyce szkolnej jest to, jak ustalić, które z przydzielonych nauczycielowi godzin zajęć są godzinami ponadwymiarowymi, a które mieszczą się w ramach obowiązkowego pensum. Minister Edukacji wprost wyjaśniła ten mechanizm, porządkując częste błędy interpretacyjne.

Z artykułu dowiesz się m.in.:

Kiedy godzina zajęć staje się godziną ponadwymiarową według Karty Nauczyciela?
Dlaczego nie przypisuje się konkretnych lekcji jako pensum lub ponadwymiarowych?
Jak rozliczać niezrealizowane godziny przy przekroczeniu pensum tygodniowego?
Jakie warunki trzeba spełnić, aby przysługiwało wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe?
Kiedy należy pomniejszyć pensum przy ustalaniu godzin ponadwymiarowych?

Karta Nauczyciela – definicja godziny ponadwymiarowej

Zgodnie z art. 35 ust. 2 Karty Nauczyciela godziną ponadwymiarową jest każda godzina zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych przydzielona nauczycielowi ponad tygodniowy obowiązkowy wymiar zajęć, czyli ponad tzw. pensum właściwe dla danego stanowiska. Oznacza to, że o charakterze godziny decyduje jej liczba w skali tygodnia, a nie konkretny dzień czy godzina lekcyjna.

Godziny ponadwymiarowe nie są przypisane do konkretnych zajęć

Godziny ponadwymiarowe nie są przypisane do konkretnych zajęć. Nie funkcjonuje zasada, według której określone lekcje stanowią pensum, a inne są godzinami ponadwymiarowymi.

Przykład 1. Nauczyciel realizuje pensum 18 godzin, zaś w arkuszu organizacyjnym ma przydzielone 23 godziny zajęć tygodniowo. W takiej sytuacji nauczyciel ma 5 godzin ponadwymiarowych, ale nie wskazuje się, które z 23 zajęć są realizowane w ramach pensum, a które jako godziny ponadwymiarowe.

Przykład 2. Jeżeli nauczyciel, który ma przydzielone 23 godziny tygodniowo nie zrealizuje w danym tygodniu 2 godzin zajęć, o te 2 godziny traktuje się jako niezrealizowane godziny ponadwymiarowe, a nie jako „niezrealizowane pensum”. Dopiero na tym etapie należy zbadać, czy za te niezrealizowane godziny przysługuje wynagrodzenie.

W odniesieniu do niezrealizowanych godzin należy każdorazowo sprawdzić:

czy niezrealizowanie zajęć nastąpiło z przyczyn niedotyczących nauczyciela,
czy nauczyciel był gotowy do realizacji tych zajęć – w rozumieniu art. 35 ust. 3e Karty Nauczyciela,
czy w danym tygodniu należy pomniejszyć pensum na podstawie art. 35 ust. 3f Karty Nauczyciela (np. z powodu dni, w których nie zaplanowano zajęć z art. 42 ust. 2 pkt 1 Karty Nauczyciela).

Dopiero po dokonaniu tych ustaleń można prawidłowo określić, czy i w jakim zakresie przysługuje wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe.

Przeczytaj również:

Źródło:

Strona internetowa MEN: Zmiany w zakresie wynagradzania nauczycieli za godziny ponadwymiarowe

Ustawa z 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz.U. z 2024 r. poz. 986 ze zm.) – art. 35 ust. 2, ust. 3e, ust. 3f.

Dodano: 5 stycznia 2026

Autor: Marta Wysocka

Redaktorka portalu ePedagogika.pl, specjalistka w zakresie prawa oświatowego, autorka i redaktorka kilkudziesięciu publikacji z zakresu edukacji i oświaty, prawa oświatowego oraz prawa pracy. Ukończyła prawo oraz filologię polską na Uniwersytecie Łódzkim.