Kontrola plecaków uczniów w szkołach. Co zakłada projekt zmian w Prawie oświatowym?

Impulsem do prac były wydarzenia z października 2026 r., w tym zabójstwo pracownika szkoły z użyciem niebezpiecznego narzędzia. Obecnie dyrektor odpowiada za bezpieczeństwo uczniów i pracowników podczas zajęć, ale nie ma narzędzi, które pozwalałyby mu skutecznie reagować na zagrożenia. Przepisy nie dają mu na przykład możliwości sprawdzenia zawartości bagaży osób wchodzących do szkoły.

Projekt zakłada, że dyrektor szkoły lub placówki (publicznej i niepublicznej), a także osoba kierująca inną formą wychowania przedszkolnego, uzyska prawo kontroli bagaży i odzieży wierzchniej uczniów oraz osób niebędących uczniami ani pracownikami. Kontrolę będzie mógł przeprowadzić dyrektor lub upoważniony przez niego pracownik. Obejmie ona także miejsca, w których uczniowie zostawiają podręczniki, przybory, bagaże i odzież. Dopuszcza się użycie urządzeń wykrywających metal.

Kontrola ma być prowadzona z poszanowaniem godności i innych dóbr osobistych osoby kontrolowanej. Nie może służyć napiętnowaniu ani stygmatyzowaniu.

Projekt przewiduje obowiązek odebrania m.in. materiałów wybuchowych, wyrobów pirotechnicznych, materiałów pożarowo niebezpiecznych, alkoholu, środków odurzających, substancji psychotropowych, broni i innych niebezpiecznych przedmiotów. Dyrektor ma je zabezpieczyć w miejscu uniemożliwiającym użycie i zapewniającym nienaruszalność, a następnie przekazać Policji. W przypadku osób poniżej 18. roku życia odbierane będą również wyroby tytoniowe i papierosy elektroniczne.

O odebraniu takich przedmiotów dyrektor poinformuje Policję, a w przypadku ucznia niepełnoletniego również rodziców i sąd rodzinny. Jeżeli uczeń lub inna osoba odmówi poddania się kontroli, dyrektor będzie zobowiązany powiadomić Policję.

Statut każdej szkoły i placówki będzie musiał określać zasady wstępu i przebywania uczniów oraz osób niebędących uczniami lub pracownikami. W przypadku przedszkoli statut będzie musiał regulować również zasady wstępu i przebywania osób niebędących pracownikami przedszkola. Szczegółowe rozwiązania pozostaną w gestii szkół, z uwzględnieniem ich specyfiki, możliwości organów prowadzących i potrzeb lokalnej społeczności.

Zmiany w Karcie Nauczyciela obejmują cztery obszary:

1. Ochrona prawna. Nauczyciel korzystający z ochrony przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych będzie z niej korzystał również wtedy, gdy bezprawny zamach na jego osobę nastąpił z powodu wykonywanego zawodu.
2. Obowiązek reagowania. Wprost wskazane zostaną obowiązki dyrektora i organu prowadzącego w razie popełnienia wobec nauczyciela przestępstwa (art. 222, 223, 224 § 2 lub 226 Kodeksu karnego). Projekt odpowiada na skargi nauczycieli, że obowiązki te nie zawsze są realizowane.
3. Pomoc prawna. Organ prowadzący będzie zobowiązany zapewnić, na wniosek nauczyciela pokrzywdzonego, bezpłatną pomoc prawną w postępowaniu karnym, w którym występuje on jako pokrzywdzony lub oskarżyciel posiłkowy.
4. Pomoc psychologiczna. Na wniosek nauczyciela organ prowadzący zapewni bezpłatną pomoc psychologiczną po zdarzeniach bezpośrednio zagrażających jego życiu lub zdrowiu.

Projekt wzmacnia ochronę dzieci przed przestępstwami na tle seksualnym. Weryfikacja niekaralności osób zamierzających prowadzić szkołę niepubliczną, a także planowanego dyrektora i nauczycieli, ma następować już na etapie zgłoszenia do ewidencji, a nie dopiero po wpisie. W tym celu rozszerzony zostanie zakres danych w zgłoszeniu (m.in. nazwisko rodowe, imiona rodziców, data urodzenia, PESEL) oraz dołączane będą informacje i oświadczenia o niekaralności. Osoby prawne podadzą dokładny adres siedziby. W zgłoszeniu trzeba będzie też wskazać osobę uprawnioną do reprezentowania szkoły podczas nieobecności dyrektora, np. w czynnościach kontrolnych.

Organ ewidencyjny odmówi wpisu, jeżeli dane osoby zamierzającej prowadzić szkołę znajdują się w Rejestrze Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym. To samo dotyczy sytuacji, gdy w rejestrze są dane planowanego dyrektora lub nauczyciela, a mimo wezwania zgłoszenie nie zostanie poprawione.

Rozszerzony zostanie także katalog przyczyn wykreślenia szkoły z ewidencji. Obejmie on:

• niezrealizowanie zaleceń pokontrolnych wydanych na podstawie ustawy o ochronie małoletnich (zalecenia będą musiały zawierać termin realizacji),
• niewykonanie obowiązku aktualizacji danych w zgłoszeniu, mimo wyznaczenia dodatkowego terminu,
• niewykonanie polecenia organu nadzoru pedagogicznego, niezależnie od tego, komu je skierowano.

Organ nadzoru pedagogicznego będzie mógł kierować polecenia umożliwienia czynności nadzorczych nie tylko do osoby prowadzącej szkołę, ale także do dyrektora lub osoby upoważnionej. Termin rozpoczęcia czynności skróci się z 7 do 3 dni roboczych od otrzymania polecenia. Analogiczne rozwiązania obejmą publiczne przedszkola, szkoły i placówki prowadzone przez osoby fizyczne oraz osoby prawne niebędące jednostkami samorządu terytorialnego.

Projekt przewiduje utworzenie systemu teleinformatycznego wspierającego młodzieżowe ośrodki wychowawcze i koordynującego nadzór pedagogiczny nad nimi. Znajdą się w nim m.in. dane o ofercie, wolnych miejscach i wydarzeniach nadzwyczajnych. Dostęp w niezbędnym zakresie będzie miała komisja kierująca nieletnich do ośrodków. Obsługę systemu będzie mógł powierzyć minister właściwy do spraw oświaty i wychowania, np. Ośrodkowi Rozwoju Edukacji.

Wprowadzone zostaną również zmiany porządkujące: korekta odesłania w przepisach o wicedyrektorach przedszkoli (art. 101 ust. 3), doprecyzowanie wyłączeń przy obsadzaniu stanowisk kierowniczych w szkołach podległych Ministrowi Sprawiedliwości i Ministrowi Obrony Narodowej oraz obowiązek wskazania dziedziny zawodowej przez niepubliczne branżowe centra umiejętności.