Deepfake i AI w szkołach – jak MEN chce dbać o ochronę wizerunku i prywatności uczniów w dobie sztucznej inteligencji

W mediach społecznościowych dynamicznie rozwijają się narzędzia oparte na AI, umożliwiające m.in. przekształcanie zdjęć bez wiedzy i zgody osoby widocznej na fotografii. Nowe funkcjonalności, w tym rozwiązania typu deepfake, pozwalają na tworzenie zmanipulowanych materiałów z wykorzystaniem wizerunku realnych osób, także dzieci. Jest to poważne zagrożenie, które prowadzić może m.in. do naruszenia prywatności, cyberprzemocy i szantażu, długofalowych konsekwencji dla zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży.

W związku z powyższym w interpelacji poselskiej zapytano MEN o to:

1. Jakie działania podejmuje lub planuje podjąć ministerstwo w celu przygotowania szkół do reagowania na przypadki wykorzystania wizerunku dzieci przy użyciu narzędzi AI, w szczególności w sytuacjach cyberprzemocy, szantażu lub rozpowszechniania zmanipulowanych materiałów (np. deepfake’ów), oraz czy przewidziane są w tym zakresie jednolite procedury interwencyjne i wsparcie psychologiczne dla uczniów?
2. Czy Ministerstwo Edukacji Narodowej planuje wprowadzenie systemowych działań edukacyjnych skierowanych do rodziców i opiekunów dotyczących odpowiedzialnego publikowania wizerunku dzieci w Internecie i mediach społecznościowych, w tym uświadamiających ryzyka związane z wykorzystaniem zdjęć oraz potencjalne konsekwencje dla bezpieczeństwa dzieci?

Dostosowanie systemu oświaty do wyzwań cyfrowego świata jest jednym z priorytetów Ministra Edukacji – czytamy w odpowiedzi na interpelację. Działania MEN w tym zakresie to przede wszystkim:

• projektowanie systemowych rozwiązań gwarantujących bezpieczne warunki kształcenia, wychowania i opieki oraz
• wspieranie szkół i placówek systemu oświaty w realizacji zadań w tym obszarze.

Wśród kierunków polityki oświatowej państwa w roku szkolnym 2025/2026, które wskazują dla jednostek systemu oświaty główne zadania do realizacji w danym roku, ustalono: Profilaktykę przemocy rówieśniczej. Zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży, wsparcie w kryzysach psychicznych oraz Promowanie higieny cyfrowej i bezpiecznego poruszania się w sieci. Rozwijanie umiejętności krytycznej analizy informacji dostępnych w Internecie. Poprawne metodycznie wykorzystywanie przez nauczycieli nowoczesnych technologii, w szczególności opartych na sztucznej inteligencji oraz korzystanie z zasobów Zintegrowanej Platformy Edukacyjnej.

W przyjętej przez Radę Ministrów „Polityce Cyfrowej Transformacji Edukacji” (PCTE) nowe technologie (w tym sztuczna inteligencja w szkole) zostały wskazane jako jeden z dziesięciu priorytetowych obszarów działań i interwencji.

W obszarach AI i dydaktyki cyfrowej, „Polityka Cyfrowej Transformacji Edukacji” przewiduje m.in. opracowanie:

• wytycznych w zakresie stosowania przez uczniów i nauczycieli systemów opartych na sztucznej inteligencji w procesie uczenia;
• wytycznych, dotyczących kwestii etycznych związanych z wykorzystaniem sztucznej inteligencji w edukacji;
• projektów mających na celu współpracę szkół, uczelni, placówek doskonalenia nauczycieli i innych instytucji w zakresie rozwoju aktywizujących metod nauczania w obliczu rozwoju sztucznej inteligencji;
• modułów dotyczących sztucznej inteligencji oraz aspektów etycznych i zagrożeń związanych z tą tematyką;
• wysokiej jakości modułowych szkoleń online dla nauczycieli w zakresie wykorzystania technologii cyfrowych na lekcjach w szkole, nowych metod nauczania i rozwiązań edukacyjnych wykorzystujących sztuczną inteligencję;
• wytycznych dla nauczycieli i ram kompetencji uczniów w zakresie cyberbezpieczeństwa i higieny cyfrowej.

Cele i treści określone w podstawie programowej są realizowane w szkołach z uwzględnieniem wieku i potrzeb uczniów. Cyberbezpieczeństwo jest stałym i integralnym element kształcenia ogólnego na wszystkich etapach edukacji.

Od 1 września 2025 r. w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych wprowadzono nieobowiązkowy przedmiot edukacja zdrowotna, który również obejmuje omawiane zagadnienia. Dział „Internet i profilaktyka uzależnień” zawiera szczegółowe wymagania dotyczące wiedzy i umiejętności w zakresie  m.in.: higiena cyfrowa; zagrożenia wynikające z technologii informacyjno-komunikacyjnej, w tym, cyberprzemoc, hejt. Mowa nienawiści, patostreaming, uzależnienie od gier i Internetu, uwodzenie w sieci, korzyści i zagrożenia związane z AI; zagrożenia związane z zażywaniem substancji psychoaktywnych; sposoby reagowania w sytuacjach występowania zagrożeń z korzystaniem z Internetu i substancji psychoaktywnych; ochrona prywatności; dezinformacja; uzależnienia.

W ramach wprowadzonego od 1 września 2025 r. w szkołach ponadpodstawowych przedmiotu edukacja obywatelska uczniowie powinni potrafić wyjaśnić, jak media tradycyjne i społecznościowe wpływają na opinię publiczną oraz funkcjonowanie społeczeństwa i państwa, a także wskazać zagrożenia wynikające z rozpowszechniania niezweryfikowanych informacji.

W projekcie nowej podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej (przekazane 22 stycznia 2026 r. do konsultacji publicznych) wśród pięciu głównych celów nauczania informatyki wskazano rozwijanie umiejętności bezpiecznego i odpowiedzialnego korzystania z technologii cyfrowych (w tym narzędzi opartych na sztucznej inteligencji) z uwzględnieniem ich ograniczeń oraz wpływu na człowieka i środowisko.

MEN w odpowiedzi wylicza wsparcie szkoleniowe oferowane nauczycielom:

• Szkolenia z kompetencji cyfrowych (finansowane m.in. z KPO i FERS) – na różnych poziomach zaawansowania.
• Szkolenia z bezpiecznego i odpowiedzialnego korzystania z technologii cyfrowych, w tym narzędzi opartych na AI.
• Szkolenia dotyczące ochrony danych osobowych i przepisów prawa w kontekście pracy szkoły i korzystania z zasobów internetowych.
• Szkolenia z zakresu bezpieczeństwa w sieci oraz edukacji medialnej, w tym przeciwdziałania dezinformacji.
• Wsparcie metodyczne w wykorzystaniu nowoczesnych technologii w dydaktyce, realizowane m.in. przez koordynatorów cyfrowych w szkołach.
• Szkolenia, konferencje i seminaria ORE w obszarze działań wychowawczych i profilaktycznych.
• Materiały edukacyjne i kursy dostępne na Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej, wspierające prowadzenie zajęć z zakresu bezpiecznego korzystania z internetu i nowych technologii.

Na stronach internetowych MEN i IBE dostępne są również bezpłatne materiały dla dyrektorów szkół, nauczycieli, rodziców i uczniów.

MEN podkreśla, że kwestie wizerunku dziecka, zgody na jego utrwalanie oraz ochrony danych osobowych nie są uregulowane w przepisach prawa oświatowego. Podlegają one ochronie na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego oraz ogólnego rozporządzenia o ochronie danych osobowych (RODO).

Zgodnie z art. 81 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych rozpowszechnianie wizerunku wymaga zgody osoby na nim przedstawionej. W przypadku dzieci zgodę tę wyrażają rodzice lub inni przedstawiciele ustawowi, ponieważ małoletni nie mają pełnej zdolności do czynności prawnych.

Dodatkowym mechanizmem ochrony prywatności dzieci są obowiązujące od 15 sierpnia 2024 r. standardy ochrony małoletnich, wprowadzone na podstawie art. 22c ustawy o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich. Dokumenty te powinny być dostosowane do specyfiki danej placówki oraz powinny określać m.in. zasady publikacji wizerunku dziecka oraz korzystania z urządzeń elektronicznych z dostępem do internetu.