Ocenianie uczniów od 1 września 2026 r. – omawiany projekt rozporządzenia wprowadzający zmiany w ocenianiu i klasyfikowaniu uczniów

Jak wynika z uzasadnienia projektu, celem nowelizacji jest przede wszystkim usprawnienie oceniania uczniów i słuchaczy oraz doprecyzowanie obowiązujących już rozwiązań. Nie wszystkie projektowane zmiany oznaczają więc wprowadzenie całkowicie nowych zasad. Część z nich ma usunąć wątpliwości, które pojawiają się przy stosowaniu obecnych przepisów.

Najbardziej widoczne jest to w przepisach dotyczących egzaminów klasyfikacyjnych i poprawkowych. MEN wskazuje, że brak jednoznacznego określenia miejsca egzaminu, sposobu jego przeprowadzania, wykorzystywanych urządzeń oraz czasu trwania powoduje rozbieżne interpretacje. Według uzasadnienia prowadziło to nawet do praktyk niezgodnych z prawem w niektórych szkołach niepublicznych.

Projekt nowelizacji rozporządzenia przewiduje ujednolicenie zasad przeprowadzania:

• egzaminów klasyfikacyjnych,
• egzaminów poprawkowych,
• sprawdzianów wiadomości i umiejętności przeprowadzanych w razie zgłoszenia zastrzeżeń do rocznej oceny klasyfikacyjnej.

Egzamin lub sprawdzian ma odbywać się w szkole, do której uczeń został zapisany, w bezpośredniej obecności komisji oraz w warunkach zapewniających samodzielną pracę ucznia. Nie będzie zatem możliwości przeprowadzenia takiego egzaminu na odległość.

Projekt określa również czas egzaminu z jednych zajęć edukacyjnych. Ma on wynosić:

• od 30 do 45 minut w szkole podstawowej,
• od 40 do 60 minut w szkole ponadpodstawowej.

Wynik egzaminu albo sprawdzianu ma zostać ustalony i przekazany uczniowi w dniu jego przeprowadzenia.

W przypadku egzaminu klasyfikacyjnego doprecyzowano dodatkowo, że w jednym dniu uczeń będzie mógł przystąpić do egzaminów z nie więcej niż trzech zajęć edukacyjnych.

Nowe przepisy mają również jednoznacznie uregulować korzystanie z urządzeń telekomunikacyjnych. Co do zasady uczeń nie będzie mógł wnosić ich do sali egzaminacyjnej ani korzystać z nich w czasie egzaminu lub sprawdzianu.

Wyjątek przewidziano dla urządzenia wyposażonego w aplikację służącą do monitorowania stanu zdrowia ucznia. Takie urządzenie ma zostać przekazane przewodniczącemu komisji, a uczeń będzie mógł z niego skorzystać, gdy będzie to konieczne ze względów zdrowotnych. Projekt szczegółowo określa nawet sposób przechowywania urządzenia podczas egzaminu.

W określonych przypadkach przed rozpoczęciem egzaminu klasyfikacyjnego konieczne będzie również okazanie dokumentu ze zdjęciem potwierdzającego tożsamość ucznia. Rozwiązanie to ma znaczenie przede wszystkim tam, gdzie członkowie komisji mogą nie znać zdającego osobiście.

Projekt z 5 maja 2026 r. nie przywraca obowiązkowych prac domowych w klasach IV–VIII szkoły podstawowej. Pisemna lub praktyczno-techniczna praca domowa nadal ma być nieobowiązkowa i nie będzie można ustalać z niej oceny.

Minister edukacji proponuje jednak istotne doprecyzowania.

1. Po pierwsze, praca domowa ma służyć utrwalaniu, rozwijaniu lub praktycznemu stosowaniu treści nauczania realizowanych wcześniej podczas zajęć edukacyjnych. Oznacza to wyraźniejsze powiązanie pracy zadawanej do domu z tym, co zostało już zrealizowane w szkole.
2. Po drugie, każda wykonana przez ucznia praca domowa będzie musiała zostać sprawdzona. Uczeń powinien otrzymać informację wskazującą m.in., co zrobił dobrze, co wymaga poprawy i jak powinien dalej się uczyć.
3. Po trzecie, nauczyciel będzie mógł uwzględnić systematyczność wykonywania prac domowych przy ustalaniu rocznej oceny klasyfikacyjnej z danych zajęć edukacyjnych.

Resort edukacji uzasadnia tę zmianę potrzebą wzmacniania motywacji uczniów do samodzielnej pracy oraz możliwością docenienia wysiłku wkładanego przez ucznia w wykonywanie prac domowych.

W praktyce istotne będzie takie uregulowanie zasad oceniania wewnątrzszkolnego, aby niewykonywanie dobrowolnych prac domowych nie zostało przekształcone w faktyczną sankcję dla ucznia. Skoro prawodawca pozostawia pracę nieobowiązkową, jej niewykonanie nie powinno być traktowane tak samo jak niewykonanie obowiązku ucznia.

Projekt przewiduje także zmianę obszarów uwzględnianych przy ustalaniu śródrocznej i rocznej oceny klasyfikacyjnej zachowania. Po zmianach będą to:

1. wywiązywanie się z obowiązków ucznia,
2. okazywanie szacunku innym osobom, w tym nauczycielom, uczniom i pracownikom szkoły,
3. przejmowanie odpowiedzialności za własny rozwój i realizację zamierzonych celów,
4. przestrzeganie norm społecznych w szkole i poza nią,
5. dbałość o bezpieczeństwo i zdrowie własne oraz innych osób,
6. współpraca w działaniu oraz dbałość o dobre relacje z innymi,
7. wykazywanie się postawą patriotyczną, rozumianą jako szacunek dla własnego narodu i ojczyzny, społeczności lokalnej i regionalnej oraz poszanowanie historii, tradycji i kultury innych narodów.

Zmiana ma związek z reformą programową „Reforma26 – Kompas Jutra”. W uzasadnieniu wskazano, że działalność dydaktyczna i wychowawcza szkoły ma opierać się m.in. na odpowiedzialności, wspólnocie, szacunku, godności, prawdzie, dobru, sprawiedliwości i solidarności. Nowy katalog ma lepiej odpowiadać tej koncepcji.

Projekt rozporządzenia uwzględnia również w ocenianiu i klasyfikowaniu nowe zajęcia praktyczno-techniczne, które zgodnie z reformą programową mają zastępować technikę w klasach IV–VI szkoły podstawowej.

Zmiana będzie wprowadzana stopniowo:

• w roku szkolnym 2026/2027 – zajęcia praktyczno-techniczne w klasie IV, technika w klasach V i VI,
• w roku szkolnym 2027/2028 – zajęcia praktyczno-techniczne w klasach IV i V, technika w klasie VI,
• od roku szkolnego 2028/2029 – zajęcia praktyczno-techniczne w klasach IV–VI.

Przepisy przejściowe mają zapewnić, aby w kolejnych latach ocenianie, klasyfikowanie oraz przeprowadzanie egzaminów odpowiadało przedmiotowi realizowanemu przez daną klasę.

Zmiana obejmie również szkoły prowadzące kształcenie w zawodach, w których podstawa programowa przewiduje przygotowanie do kierowania pojazdem silnikowym.

Obecnie podstawą zwolnienia ucznia z nauki jazdy jest posiadanie prawa jazdy odpowiedniej kategorii. Projekt przewiduje, że wystarczające będzie także zaświadczenie o ukończeniu odpowiedniego szkolenia dla osoby ubiegającej się o uprawnienie do kierowania pojazdem.

Projektodawca wskazuje, że do resortu wpływały pytania dotyczące uczniów, którzy odbyli takie szkolenie poza szkołą, lecz nie zdali jeszcze państwowego egzaminu. W obecnym stanie prawnym musieli oni ponownie uczestniczyć w szkoleniu organizowanym przez szkołę. Nowe rozwiązanie ma wyeliminować tę sytuację.

Analogiczne rozwiązanie przewidziano dla słuchaczy branżowych szkół II stopnia i szkół policealnych.

Jeżeli rozporządzenie wejdzie w życie w projektowanym kształcie, przed rozpoczęciem roku szkolnego 2026/2027 warto przede wszystkim zweryfikować:

• statut i szczegółowe kryteria ustalania oceny zachowania,
• zasady dotyczące prac domowych i ich uwzględniania przy ustalaniu rocznej oceny klasyfikacyjnej,
• procedury przeprowadzania egzaminów klasyfikacyjnych, poprawkowych i sprawdzianów wiadomości i umiejętności,
• dokumentację związaną ze zwolnieniem z nauki jazdy,
• zapisy dotyczące techniki i nowych zajęć praktyczno-technicznych.