Zakaz używania telefonów komórkowych w szkołach od 1 września 2026 r. Nowy projekt MEN

Obecnie warunki wnoszenia i korzystania z telefonów komórkowych oraz innych urządzeń elektronicznych na terenie szkoły publicznej określa statut szkoły. Projekt zakłada odejście od modelu, w którym każda szkoła samodzielnie kształtuje zasady w tym zakresie, przynajmniej w odniesieniu do publicznych szkół podstawowych dla dzieci i młodzieży.

W uzasadnieniu do projektu ustawy wskazano, że dotychczasowe rozwiązanie powodowało zróżnicowanie regulacji między szkołami, a niekiedy także problemy z ich zgodnością z granicami ustawowego upoważnienia.

Najważniejsze rozwiązanie dotyczy szkół podstawowych dla dzieci i młodzieży oraz szkół artystycznych realizujących kształcenie ogólne w zakresie szkoły podstawowej. W tych szkołach korzystanie przez uczniów z telefonów komórkowych i innych urządzeń elektronicznych umożliwiających porozumiewanie się na odległość albo rejestrowanie obrazu lub dźwięku ma być zakazane podczas pobytu uczniów na terenie szkoły oraz podczas zajęć edukacyjnych organizowanych poza terenem szkoły.

Zakaz ma więc obejmować nie tylko lekcje, ale również cały pobyt ucznia na terenie szkoły, w tym przerwy międzylekcyjne. W uzasadnieniu doprecyzowano, że zakaz będzie związany ze statusem ucznia podczas pobytu w szkole lub udziału w zajęciach edukacyjnych, a nie z każdym możliwym korzystaniem z infrastruktury szkolnej.

Projekt nie wprowadza centralnego zakazu dla wszystkich typów szkół. W przypadku szkół podstawowych dla dorosłych, szkół ponadpodstawowych, określonych szkół artystycznych oraz szkół niepublicznych zakłada się obowiązek uregulowania w statucie warunków albo zakazu korzystania z telefonów i innych urządzeń elektronicznych. Statut będzie musiał uwzględniać ustawowe wyjątki przewidziane w projekcie.

Oznacza to, że w szkołach ponadpodstawowych i niepublicznych ustawodawca pozostawia większą autonomię, ale jednocześnie nakłada obowiązek ujęcia tej kwestii w statucie.

Istotna zmiana dotyczy wycieczek szkolnych. Projekt wyłącza je spod centralnego zakazu. Warunki korzystania z telefonów komórkowych i innych urządzeń podczas wycieczek mają być określone w statucie szkoły. Statut będzie mógł także wskazać przypadki, w których korzystanie z takich urządzeń podczas wycieczek będzie zakazane.

To rozwiązanie ma znaczenie praktyczne, ponieważ odróżnia codzienny pobyt ucznia w szkole i udział w zajęciach edukacyjnych od sytuacji organizacyjnie odmiennych, takich jak wycieczki szkolne.

Projekt przewiduje zamknięty katalog sytuacji, w których zakaz używania telefonów komórkowych w szkołach nie będzie stosowany.

Po pierwsze, nauczyciel będzie mógł wyrazić zgodę na użycie urządzenia, jeżeli będzie to niezbędne do realizacji programu nauczania, sprawdzenia wiedzy uczniów albo zapewnienia kontaktu ucznia z rodzicami w sytuacji nagłej.

Po drugie, dyrektor szkoły będzie mógł – na wniosek rodzica niepełnoletniego ucznia albo pełnoletniego ucznia – wyrazić zgodę na korzystanie z urządzenia ze względu na chorobę, niepełnosprawność lub inne szczególne potrzeby wymagające korzystania ze sprzętu specjalistycznego albo aplikacji mobilnej służącej do monitorowania stanu zdrowia. Zgoda ma być wydawana na czas określony, w postaci papierowej lub elektronicznej, w terminie 3 dni roboczych od otrzymania wniosku wraz z uzasadnieniem.

Po trzecie, zakaz nie będzie obowiązywał w przypadku bezpośredniego zagrożenia dla zdrowia, życia lub mienia osób przebywających na terenie szkoły albo uczestniczących w zajęciach edukacyjnych poza jej terenem, a także mienia szkoły.

Nowy projekt przewiduje także wyraźną podstawę ustawową do organizowania w szkole miejsca lub miejsc przechowywania telefonów i innych urządzeń. Dyrektor szkoły będzie mógł to zrobić za zgodą rady pedagogicznej i rady rodziców oraz po zasięgnięciu opinii samorządu uczniowskiego.

Jeżeli szkoła zorganizuje takie miejsce, uczeń będzie miał obowiązek przestrzegania szczegółowych zasad odkładania i odbierania urządzeń. Projekt wymaga jednocześnie, aby sposób przechowywania zapewniał bezpieczeństwo urządzeń oraz ochronę prawa ucznia do prywatności, w szczególności uniemożliwiał przeglądanie zawartości telefonu lub urządzenia przez osoby nieuprawnione.

W uzasadnieniu podkreślono, że praktyczny sposób egzekwowania zakazu pozostaje w autonomii szkoły. Projekt nie narzuca jednego rozwiązania technicznego, np. półek czy kieszonek na telefony.

Projekt nowelizacji ustawy Prawo oświatowe wprost wskazuje, że w przypadku naruszenia zakazu, warunków określonych w statucie albo niewykonania nakazu odłożenia urządzenia do miejsca przechowywania wobec ucznia stosuje się działania wychowawcze lub kary statutowe.

W uzasadnieniu MEN precyzuje, że w związku z naruszeniem zasad możliwe będzie również obniżenie oceny zachowania na zasadach ogólnych, ponieważ przestrzeganie zasad obowiązujących w szkole stanowi jedno z kryteriów ustalania tej oceny.

Projekt przewiduje, że przepisy art. 98a–98c nie będą dotyczyć internatów. Oznacza to wyłączenie tej przestrzeni spod projektowanych zasad dotyczących ustawowego zakazu, miejsc przechowywania urządzeń i konsekwencji naruszenia tych regulacji.

Projekt zakłada wejście ustawy w życie 1 września 2026 r. Szkoły będą miały czas na dostosowanie statutów do 31 października 2026 r.

W okresie od 1 września 2026 r. do dnia dostosowania statutu mają pozostać w mocy dotychczasowe postanowienia statutowe dotyczące warunków wnoszenia i korzystania z telefonów komórkowych oraz innych urządzeń elektronicznych na terenie szkoły.

Należy podkreślić, że omawiane rozwiązania wynikają z projektu ustawy wniesionego pod obrady Stałego Komitetu Rady Ministrów. Nie jest to jeszcze uchwalona ustawa. Po zakończeniu tego etapu projekt ma być kierowany do dalszych prac rządowych, a następnie – po przyjęciu przez Radę Ministrów – do prac parlamentarnych.

Z punktu widzenia szkół najistotniejsze jest to, że projekt zmierza do ustawowego ujednolicenia zasad w publicznych szkołach podstawowych, przy jednoczesnym pozostawieniu statutom określonych kompetencji: w szczególności w zakresie wycieczek szkolnych, szkół ponadpodstawowych, szkół niepublicznych oraz organizacji miejsc przechowywania urządzeń.