Rząd przyjął projekt nowelizacji ustawy o prawach i obowiązkach ucznia. Teraz trafi do Sejmu

Jedną z najważniejszych planowanych zmian jest przeniesienie katalogu praw i obowiązków ucznia na poziom ustawowy. W praktyce oznacza to, że:

• uczniowie, nauczyciele i rodzice będą mogli odnaleźć wszystkie podstawowe regulacje w jednym akcie prawnym,
• ograniczona zostanie dowolność interpretacyjna w statutach szkół,
• wprowadzony zostanie jednolity standard obowiązujący w całym kraju.

W uzasadnieniu projektu Ministerstwo Edukacji Narodowej wskazuje, że dotychczasowy stan prawny powodował istotne trudności interpretacyjne oraz brak spójności regulacji. 

Projekt wprowadza również uporządkowany katalog działań wobec ucznia oraz procedur ich stosowania.

Zasadą ma być stosowanie działań wychowawczych (np. rozmowa, kontrakt, naprawienie szkody), a dopiero w przypadku ich nieskuteczności – formalne postępowanie dyscyplinarne.

Na poziomie ustawowym określono także katalog kar, w tym:

• upomnienie pisemne,
• naganę,
• naganę z ostrzeżeniem,
• przeniesienie do innej szkoły,
• skreślenie z listy uczniów (w określonych przypadkach).

To rozwiązanie ma ograniczyć stosowanie niezgodnych z prawem praktyk oraz wzmocnić wychowawczy charakter szkoły.

Jedną z najważniejszych zmian jest powołanie wielopoziomowego systemu rzeczników praw uczniowskich.

Zgodnie z projektem mają działać:

• Krajowy Rzecznik Praw Uczniowskich – jako centralny organ działający przy Ministerstwie Edukacji,
• wojewódzcy rzecznicy praw uczniowskich – przy kuratorach oświaty,
• szkolni rzecznicy praw uczniowskich – funkcję tę mają pełnić opiekunowie samorządów uczniowskich,
• (opcjonalnie) rzecznicy gminni i powiatowi – powoływani przez samorządy.

Nowy system ma umożliwić uczniom realne dochodzenie swoich praw oraz zwiększyć skuteczność reagowania na ich naruszenia.

Projekt przewiduje również wprowadzenie obowiązku tworzenia rad szkół i placówek. W skład tych organów mają wchodzić przedstawiciele uczniów, rodziców i nauczycieli.

Wdrożenie tego rozwiązania zostało jednak odroczone – obowiązek zacznie obowiązywać od 1 września 2028 r.

Projekt porządkuje także sytuację prawną uczniów pełnoletnich, szczególnie w zakresie:

• dostępu do ocen,
• samodzielnego usprawiedliwiania nieobecności.

Wprowadzono również zasadę, że usprawiedliwienie powinno zawierać powód nieobecności, ale bez informacji nadmiernych lub wrażliwych. Szczegółowe procedury nadal będą określane w statutach szkół.

Projekt był przedmiotem szerokich konsultacji społecznych – zgłoszono około 700 uwag, z których wiele zostało uwzględnionych.

Dodatkowo przeprowadzono ogólnopolską ankietę wśród uczniów i nauczycieli. Wyniki wskazują na wyraźną przewagę ocen pozytywnych nad negatywnymi, co może świadczyć o dużym społecznym zapotrzebowaniu na uporządkowanie tej sfery prawa.

Po przyjęciu przez Radę Ministrów projekt ustawy został skierowany do Sejmu. Na tym etapie możliwe są jeszcze zmiany w jego treści.

Jeżeli ustawa zostanie uchwalona, wprowadzi istotne zmiany w funkcjonowaniu szkół – zarówno w zakresie praw ucznia, jak i organizacji życia szkolnego oraz odpowiedzialności wychowawczej.

W projekcie przewidziano, że ustawa wejdzie w życie z dniem 1 września 2026 r. z wyjątkiem:

• przepisów o rzecznikach praw uczniowskich na szczeblach kraju, województwa i gminy/powiatu, które mają wejść w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia projektowanej ustawy,
• przepisów dotyczących obowiązkowego powoływania rad szkół i placówek, które mają wejść w życie z dniem 1 września 2028 r.

Wersja audio została wygenerowana z wykorzystaniem sztucznej inteligencji.